Uluslararas─▒ Hukukun Mekanizmalar─▒ ─░┼čliyor mu? (D├ť┼×├ťNCE G├ťNDEM Dergisi)

...


R├ľPORTAJ ÔÇô D├ť┼×├ťNCE G├ťNDEM DERG─░S─░(´Ç¬) Uluslararas─▒ hukuk hangi mekanizmalar arac─▒l─▒─č─▒yla i┼čler? Uluslararas─▒ hukuk mekanizmalar─▒n─▒n ve kurallar─▒n─▒n devletler ├╝zerinde ne t├╝r bir yapt─▒r─▒m g├╝c├╝ vard─▒r? Bu sorunun cevab─▒na ├Ânce Uluslararas─▒ hukukun ne oldu─čunu belirterek ba┼člamak gerekir. Uluslararas─▒ hukuk, devletleri ve uluslararas─▒ kurulu┼člar─▒ ba─člayan kurallardan olu┼čur. Uluslararas─▒ Hukukun kaynaklar─▒, Devletleraras─▒ Antla┼čmalar, Team├╝ller, Genel Hukuk Prensipleri, doktrin ve i├žtihatlard─▒r. Uluslar aras─▒ hukukta, i├ž hukuktaki gibi bir yasama organ─▒ mevcut de─čildir. 1945ÔÇÖlerde bireylerin de devletler gibi uluslar aras─▒ hukuktan kaynaklanan haklara sahip olduklar─▒n─▒n anla┼č─▒lmas─▒yla birlikte ÔÇśulus devletlerin egemenlik haklar─▒n─▒ a┼č─▒nd─▒rmaÔÇÖ s├╝reci ba┼člam─▒┼čt─▒r. Bu s├╝re├ž Birle┼čmi┼č Milletler te┼čkilat─▒n─▒n kurulmas─▒yla ilk uluslar aras─▒ hukuk mekanizmas─▒ meyvesini vermi┼čtir. BMÔÇÖden sonra kurulan NATOÔÇÖda Uluslar aras─▒ hukukun ikinci ├Ânemli ad─▒m─▒ olmu┼čtur. Son olarak Roma Anla┼čmas─▒yla kurulan Uluslar Aras─▒ Ceza Mahkemesinin g├Ârevi de; soyk─▒r─▒m, insanl─▒─ča kar┼č─▒ i┼členen su├žlar, sava┼č su├žlar─▒ ve sald─▒r─▒ su├žlar─▒d─▒r. Ancak d├╝nya jandarmas─▒ ABDÔÇÖnin UCMÔÇÖye ├╝ye olmamas─▒ ve Mahkemenin etkinli─čini a┼č─▒nd─▒racak y├Ântemlere ba┼čvurmas─▒ nedeniyle hen├╝z mahkeme ├Ânemli bir i┼člev ├╝stlenememi┼čtir. Bu kurulu┼člar─▒n ve kurallar─▒n yapt─▒r─▒m g├╝c├╝ bir yarg─▒ g├╝c├╝ne ve organ─▒na ba─članamad─▒─č─▒ndan, i├ž hukuktaki gibi somut ve etkin kurallardan olu┼čan yapt─▒r─▒mlardan bahsedemeyiz. Ancak k├╝reselle┼čmenin devlet otoritelerine getirdi─či tehditlerin bir sonucu olarak evrensel normlara uymak ulus devletler i├žin bir zorunluluk haline gelmi┼čtir. Dolay─▒s─▒yla yapt─▒r─▒mlar siyasi ve ekonomik bask─▒lar ┼čeklinde g├Âr├╝lmektedir. 1945 y─▒l─▒nda olu┼čturulan BM sistemi, kimi devletlerin uluslararas─▒ ili┼čkilerde g├╝ce ba┼čvurmas─▒n─▒ veya g├╝c├╝ tehdit unsuru olarak kullanmas─▒n─▒ engellemeyi hedefliyordu. Ancak, 1945ÔÇÖlerden bug├╝ne gelindi─činde, gerek So─čuk Sava┼č d├Ânemi ve sonras─▒nda, gerekse 11 Eyl├╝l sonras─▒ d├Ânemde s─▒n─▒r ├Âtesi bir├žok askeri operasyon ger├žekle┼čti. Bir uluslararas─▒ hukuk mekanizmas─▒ olan BM neden kurulu┼čunda kendine istinad edilen g├Ârevi yerine getirememekte veya getirmemektedir? BMÔÇÖnin bu g├╝ne kadarki karar ve uygulamalar─▒ genellikle ÔÇś├žifte standartl─▒ÔÇÖ olarak tezah├╝r etmi┼čtir. ├çifte standartl─▒l─▒k konusundaki iddialar─▒ destekleyen ├Ârneklerden biri olarak, s├Âzle┼čmelerin ─▒srarla at─▒fta bulundu─ču ÔÇÖself-determinasyon/kendi kaderini belirleme ilkesiÔÇÖnin uygulanmamas─▒ g├Âsterilebilir. ├ľrne─čin, ├çe├ženistan halk─▒n─▒n talepleri, self-determinasyon ilkesini ─▒srarla vurgulayan BM taraf─▒ndan tan─▒nmamaktad─▒r. ├çe├ženya bug├╝n BM taraf─▒ndan tan─▒nmayan devletlerden biri ve buna ba─čl─▒ olarak da ├╝lkede ger├žekle┼čtirilen b├╝t├╝n insan haklar─▒ ihlalleri RusyaÔÇÖn─▒n ÔÇťi├ž i┼čiÔÇŁ say─▒lmaktad─▒r. BM ilkeleri aras─▒nda yer alan ÔÇťself-determinasyonÔÇŁ, ÔÇťdekolonizasyonÔÇŁ ve ÔÇťyabanc─▒ ├╝lke h├ókimiyet ve i┼čgaline kar┼č─▒ ├ž─▒kmaÔÇŁ ilkeleri bu ├╝vey karde┼č i├žin devreye sokulmam─▒┼čt─▒r. Kurulu┼čundan itibaren BM, g├╝ce teslim olmak anlam─▒nda, ABD'nin ´Ç¬ D├╝┼č├╝nce G├╝ndem DergisiÔÇÖnin ┼×ubat 2007 say─▒s─▒nda yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r. 2 tercihlerini hayata ge├žirmi┼čtir. Dolay─▒s─▒yla ABDÔÇÖnin tek tarafl─▒ tahakk├╝m politikalar─▒ BMÔÇÖyi etkisizle┼čtirmi┼čtir. Uluslararas─▒ hukukta ÔÇťuluslararas─▒ m├╝dahaleÔÇŁ kavram─▒ nas─▒l tan─▒mlanmaktad─▒r? Bug├╝n d├╝nya ├╝zerinde ABD ve ─░ngiltere gibi ├╝lkeler taraf─▒ndan y├╝r├╝t├╝len askeri m├╝dahaleler nas─▒l yorumlanmal─▒d─▒r? Uluslararas─▒ hukukta m├╝dahale kavram─▒, bir devletin ya da devletler toplulu─čunun di─čer bir devlete kar┼č─▒ g├╝├ž kullanmas─▒n─▒ ya da g├╝├ž kullanma tehdidinde bulunmas─▒n─▒ ifade etmekle birlikte, bir devletin ekonomisine, devlet yap─▒s─▒na dolayl─▒ dolays─▒z her t├╝rl├╝ kar─▒┼čmay─▒ m├╝dahale olarak yorumlamak gerekir. Uluslararas─▒ sistem, devletler aras─▒nda ayr─▒mc─▒l─▒k yapmaktad─▒r. FanonÔÇÖun deyi┼čiyle ÔÇťyery├╝z├╝n├╝n lanetlilerininÔÇŁ, ya da d├╝nya tabakala┼čma sisteminde kaderi ├╝├ž├╝nc├╝ d├╝nyal─▒ olarak belirlenenlerin haklar─▒ daha fazla ihlal edilebilir. Herkes e┼čittir ama baz─▒lar─▒ daha e┼čit. Uluslararas─▒ m├╝dahale i├žin ba┼čta Birle┼čmi┼č Milletler Te┼čkilat─▒ olmak ├╝zere ├že┼čitli konvansiyonlar olu┼čturulmu┼č olsa da g├╝n├╝m├╝zde ├Âzellikle ABDÔÇÖnin ├Ânc├╝l├╝─č├╝nde i┼čgallere varan m├╝dahaleler bu konvansiyonlar─▒n i┼člevsizle┼čmesine neden olmu┼čtur. ABDÔÇÖnin kendi ├ž─▒kar─▒ i├žin ├╝retti─či ÔÇś├Ânleyici sava┼čÔÇÖ, 'bar─▒┼č i├žin sava┼čÔÇÖ ve 'y─▒lan─▒n ba┼č─▒n─▒ erkenden ezmek' gibi kavramlar bu i┼člevsizle┼čmeyi h─▒zland─▒rmaktad─▒r. AmerikaÔÇÖn─▒n bu ÔÇś├ÂnlemeÔÇÖ mant─▒─č─▒ k├╝resel istikrars─▒zl─▒─ča neden olmaktad─▒r. ├ťstelik bu m├╝dahaleler az geli┼čmi┼č ├╝lkelerin egemenlik haklar─▒na da m├╝dahaleye d├Ân├╝┼čm├╝┼čt├╝r. M├╝dahale edilen ├╝lkeleri yeniden yap─▒land─▒rmak ve demokratik devletler in┼ča etmek ad─▒na yap─▒lan bu m├╝dahalelerin ger├žekte bir sald─▒r─▒ya d├Ân├╝┼čmemesi i├žin kesin ├žizgiler koymak gerekiyor. Kanada'n─▒n ├Ânc├╝l├╝k etti─či ÔÇťUluslararas─▒ M├╝dahale ve Devlet Egemenli─či KomisyonuÔÇŁ (ICISS), m├╝dahalenin hakl─▒l─▒─č─▒ i├žin 'ak─▒l ve ihtiyat kriterlerinin' uygulanmas─▒n─▒ istedi─či Eyl├╝l 2000 tarihli raporunda ÔÇťKoruma Y├╝k├╝ml├╝l├╝─č├╝ KriterleriÔÇŁ olarak: a) Hakl─▒ nedenler - Adil Sebepler olmal─▒ Devletin ba┼čar─▒s─▒zl─▒─č─▒ sonucu olmu┼č veya muhtemel b├╝y├╝k can kay─▒plar─▒ veya s─▒n─▒r d─▒┼č─▒ edilmeler, ter├Âr ve tecav├╝z eylemleri ile beslenen etnik temizlik durumlar─▒nda m├╝dahale, zaman─▒nda yap─▒lmak kayd─▒yla ├Âng├Âr├╝lebilir. Burada iki kavram ├Âne ├ž─▒kmaktad─▒r: Birincisi ÔÇťgeni┼č ├žapl─▒ katliamÔÇŁ; ─░kincisi ÔÇťetnik temizlikÔÇŁ. S├Âz konusu kriterlerin Bosna - HersekÔÇÖte, KosovaÔÇÖda ve RuandaÔÇÖda ├žok ge├ž devreye girdi─či ve soyk─▒r─▒m─▒n neredeyse tamamlanmas─▒na yak─▒n zamanda m├╝dahale edildi─či ak─▒ldan ├ž─▒kar─▒lmamal─▒d─▒r. b) Ama├ž do─čru olmal─▒ M├╝dahalenin ├Âncelikli amac─▒, insani ac─▒y─▒ durdurmak veya ortadan kald─▒rmakt─▒r. M├╝dahalenin inand─▒r─▒c─▒ olabilmesi i├žin, m├╝dahalenin di─čer devletlerin de kat─▒l─▒m─▒ ve ilgili insanlar─▒n da onay─▒ ile yap─▒lmas─▒ gerekmektedir. c) Son ├žare olmal─▒ M├╝dahale, krizin ├Ânlenmesi veya bar─▒┼č├ž─▒ yollarla ├ž├Âz├╝lmesi i├žin askeri y├Ântem hari├ž t├╝m diplomatik yollar t├╝ketildikten veya m├╝dahale d─▒┼č─▒nda bir se├žene─čin kalmad─▒─č─▒ veya yeti┼čmeyece─či konusunda kamuoyu ikna olduktan sonra yap─▒lmal─▒d─▒r. d) Orant─▒l─▒ olmal─▒ 3 M├╝dahalenin ├žap─▒, s├╝resi ve yo─čunlu─ču insanlar─▒n korunabilmesi i├žin gereken d├╝zeyin minimumunda olmal─▒d─▒r. G├╝n├╝m├╝zde ya┼čanan Irak, Afganistan ve Somali i┼čgalleri m├╝dahalelerin orant─▒l─▒ olmad─▒─č─▒n─▒ a├ž─▒k├ža g├Âstermi┼čtir. e) Mant─▒kl─▒ beklentiler olmal─▒ M├╝dahale sonucunda, m├╝dahaleyi gerektiren ac─▒l─▒ durumlar─▒n ortadan kalkaca─č─▒ yani m├╝dahalenin ba┼čar─▒ ┼čans─▒ oldu─ču kanaati h├ókim olmal─▒d─▒r. M├╝dahalenin mant─▒kl─▒ bir ba┼čar─▒ ┼čans─▒ varsa ve daha b├╝y├╝k bir ├žat─▒┼čmay─▒ tetikleme riski yoksa m├╝dahale kabul edilebilir. f) Do─čru makam taraf─▒ndan onaylanmal─▒ M├╝dahale yetkisini vermek BM G├╝venlik KonseyiÔÇÖne aittir. Her ne kadar G├╝venlik Konseyi bir ka├ž ├╝lkenin tekelinde olsa da, yap─▒lacak i┼č G├╝venlik KonseyiÔÇÖnin daha iyi ├žal─▒┼čmas─▒n─▒ sa─člamakt─▒r. Can al─▒c─▒ bir ba┼čka soru burada yat─▒yor: BM ba┼čvurulmas─▒ gereken son makam m─▒ olmal─▒d─▒r? ├ľzellikle KosovaÔÇÖda bu soru ├Ânem kazanm─▒┼čt─▒r. Her ┼čeye ra─čmen politik bir ger├žek vard─▒r ki, o da yap─▒lacak m├╝dahalelerin bir uluslar aras─▒ uzla┼čmaya ula┼čabilmesinin ancak BM G├╝venlik KonseyiÔÇÖnin onay─▒ ile m├╝mk├╝n olabilece─čidir. BM ve G├╝venlik Konseyinin bu g├╝ne kadar uygulad─▒─č─▒ ├žifte standart bilinmekle birlikte, m├╝dahalenin zaman─▒, yeri, ┼čekli ve akt├Ârleri konusunda uluslararas─▒ uzla┼čmaya varabilmek i├žin yine de G├╝venlik KonseyiÔÇÖnin karar─▒na ihtiya├ž duyulacakt─▒r. 11 Eyl├╝l sonras─▒nda d├╝nya, ÔÇśter├Ârizmle m├╝cadeleÔÇÖ gerek├že g├Âsterilerek s├╝rd├╝r├╝len bir├žok s─▒n─▒r ├Âtesi operasyona ┼čahit oldu. Bu s─▒n─▒r tan─▒mayan sald─▒rganl─▒k bug├╝n SomaliÔÇÖyi de tehdit ediyor. Peki, d├╝nya nereye gidiyor? 11 Eyl├╝l Uluslararas─▒ hukukta bir k─▒r─▒lma noktas─▒d─▒r. 11 Eyl├╝l sonras─▒nda kimin yapt─▒─č─▒ me├žhul bir eylem neticesinde Bat─▒, b├╝t├╝n d├╝nyada M├╝sl├╝manlar─▒ ter├Ârist ilan etmi┼čtir. Sald─▒rganl─▒─č─▒n s─▒n─▒r─▒, insan─▒n insana, insan─▒n hayvana ve t├╝m canl─▒lara, hatta e┼čyaya dahi zulm├╝ ile ba┼člamaktad─▒r. Bug├╝n Bat─▒ÔÇÖn─▒n sald─▒rganl─▒─č─▒n─▒n s─▒n─▒rs─▒zl─▒─č─▒ s├Âz konusudur. D├╝nyan─▒n d├Ârt bir yan─▒ndaki M├╝sl├╝manlar hedef se├žilmi┼č, s─▒n─▒r ├Âtesi bir sald─▒rganl─▒k durumuna gelinmi┼čtir. SrebrenitsaÔÇÖda bar─▒┼č g├╝c├╝ askerlerinin denetiminde olan bir b├Âlgede binlerce ki┼činin ├Âl├╝m├╝yle sonu├žlanan bir soyk─▒r─▒m ger├žekle┼čti. Yine Ruanda Katliam─▒, uluslararas─▒ akt├Ârlerin ve g├Âzlemcilerin seyrinde ger├žekle┼čti. G├╝n├╝m├╝zde de Afganistan ve IrakÔÇÖta bar─▒┼č g├╝c├╝ olarak g├Ârev yapan askerlerin b├Âlge halk─▒na i┼čkence etmesi, tecav├╝zlerde bulunmas─▒ gibi olaylar ya┼čan─▒yor. Peki, uluslararas─▒ g├╝venli─či temin etme ad─▒na harekete ge├žirilen birimlerin bu t├╝r olaylara kar─▒┼čmas─▒, ÔÇťUluslararas─▒ g├╝venlik kime emanet?ÔÇŁ sorusunu akla getirmiyor mu? Uygulamada hemen hi├žbir vaadin yerine getirilmedi─čine tan─▒k oluyoruz. Bizleri korumas─▒ gereken mekanizmalar tersinden cezaland─▒rma g├Ârevi g├Ârmeye ba┼člam─▒┼čt─▒r. Bu ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ oldu─ču kadar da ┼č├╝phe uyand─▒r─▒c─▒ bir durumdur. B├╝t├╝n bunlar acaba bu mekanizmalarla ger├žekte neyin korundu─ču sorusunu sormam─▒z─▒ zorunlu k─▒l─▒yor. Bu sorunun cevab─▒ bilinmekle birlikte yeteri kadar seslendirilmemekte ve toplumlar kaderlerine terk edilmektedir. 4 Uluslararas─▒ toplum, uluslararas─▒ hukuku ve g├╝venli─či tehdit eden olaylar kar┼č─▒s─▒nda gerekli tepkiyi g├Âsterebiliyor mu? ABD'nin ter├Âr ile sava┼č kapsam─▒nda yapt─▒─č─▒ insan haklar─▒ ihlallerine BM'den tepki ┼×ubat 2006'da gelmi┼čti. BM'in, K├╝ba'daki Guantanamo ├ťss├╝'nde bulunan g├Âzetim kamp─▒na ili┼čkin soru┼čturmas─▒ ┼×ubat'ta yay─▒mland─▒. Raporda, Bush y├Ânetimine buradaki tutsaklar─▒ yarg─▒lamas─▒ ya da kamp─▒ kapatmas─▒ ├ža─čr─▒s─▒ yap─▒ld─▒. Temmuz 2006'da BM ─░nsan Haklar─▒ Komisyonu, ABD'nin t├╝m gizli g├Âzalt─▒ merkezlerini kapatmas─▒ gerekti─čini bir kez daha yineledi. Uluslararas─▒ Af ├ľrg├╝t├╝n├╝n 2002 y─▒l─▒ndan bu yana Irak ve Afganistan'da yakla┼č─▒k 100 tutsa─č─▒n ABD g├Âzetiminde ├Âld├╝─č├╝n├╝ duyurmas─▒n─▒n ard─▒ndan, g├Âzetim alt─▒ndaki ├Âl├╝mlere ili┼čkin soru┼čturma ba┼člat─▒lmas─▒ ├ža─čr─▒s─▒nda bulundu. Uluslararas─▒ Af ├ľrg├╝t├╝, ayr─▒ca bu t├╝r su├žlar─▒ isleyenlere verilen cezalar─▒n fazlas─▒yla hafif oldu─ču noktas─▒na dikkat ├žekmi┼čti. ├ľrg├╝t├╝n Mart 2006'da, Irak'ta Amerika ├Ânc├╝l├╝─č├╝ndeki uluslararas─▒ g├╝├žlerin elinde bulunan tutsaklar─▒n hala temel haklar─▒ndan mahrum b─▒rak─▒ld─▒─č─▒n─▒ a├ž─▒klamas─▒n─▒n ard─▒ndan, May─▒s ay─▒nda Amerikan y├Ânetimine, 'ter├Ârle savas─▒nda tutuklulara yayg─▒n olarak i┼čkence yap─▒lmas─▒n─▒ ├Ânleyemedi─či' su├žlamas─▒nda bulundu. Ancak BM'in ├žabalar─▒ gibi, Uluslararas─▒ Af ├ľrg├╝t├╝n├╝n ├žabalar─▒ da k├ó─č─▒t ├╝zerinde kalm─▒┼čt─▒r. 21. y├╝zy─▒lda ya┼čanan bu korkun├ž insan haklar─▒ ihlallerine sadece devletler ve ├Ârg├╝tler de─čil, bireyler de tepkilerini dile getirmektedir. ├çe┼čitli ├╝lkelerden bir grup avukat, istifa eden Amerikan Savunma Bakan─▒ Donald Rumsfeld hakk─▒nda, sava┼č su├žu i┼čledi─či iddias─▒yla soru┼čturma a├ž─▒lmas─▒ talebiyle Almanya'da savc─▒l─▒─ča ba┼čvuruda bulundu. Tarafl─▒ medyadan yans─▒yan haberler ile uluslararas─▒ m├╝dahaleler hakl─▒ g├Âsterilmeye ├žal─▒┼č─▒l─▒rken, sivil toplum ve kanaat liderleri nas─▒l harekete ge├žirilebilir? STK ├žal─▒┼čmalar─▒, ├Ârg├╝tl├╝ m├╝cadeleye, ba─č─▒ms─▒zl─▒─ča, yerelli─če halel getirmeyecek y├Ântemlerle s├╝rd├╝r├╝lmeli, g├Ân├╝ll├╝l├╝k profesyonelli─če kurban edilmemeli; par├žalanm─▒┼č bir ya┼čam tarz─▒ (sek├╝lerlik) anlam─▒nda kabullenmedi─čimiz STK ├žal─▒┼čmalar─▒, iman-amel b├╝t├╝nl├╝─č├╝nde s├╝rd├╝r├╝lmelidir. Fas─▒klar─▒n getirdi─či haberlerle ve yorumlarla de─čil, kendi ├Âzel haber kaynaklar─▒ndan beslenen ve yorumlar─▒n─▒ i├žselle┼čtirdi─či y├Ântemlere dayand─▒ran yap─▒lara, STKÔÇÖlara ve kanaat ├Ânderlerine ihtiya├ž vard─▒r. ┼×unu da unutmamak gerekir. Uluslararas─▒ m├╝dahalelerde medyan─▒n olumsuz rol├╝ oldu─ču gibi olumlu bir y├Ân├╝ de bulunmaktad─▒r. E─čer Elcezire Televizyonu olmam─▒┼č olsayd─▒, ┼ču anda Irak Sava┼č─▒ ile ilgili olarak d├╝nya; bug├╝n d├╝┼č├╝nd├╝klerinin yar─▒s─▒n─▒ dahi d├╝┼č├╝nemiyor olacakt─▒. ElGureyb Hapishanesinden hi├ž haberimiz olmayacakt─▒. Uluslararas─▒ hukuk mekanizmalar─▒ t├╝m su├ž ve su├žlular─▒n yarg─▒lanmas─▒nda tutarl─▒ bir tav─▒r sergileyebiliyor mu? En ba┼č─▒ndan beri belirtti─čimiz gibi uluslararas─▒ hukuk mekanizmalar─▒n─▒n h├ókim oldu─ču adalet terazisi k├╝resel g├╝├žlerin kontrol├╝nde hareket etmektedir. Ekim 2006'da George Bush'un, ter├Âr zanl─▒lar─▒n─▒n sivil mahkemeler yerine askeri mahkemelerde yarg─▒lanmas─▒na izin veren yasay─▒ onaylamas─▒ ile bir zamanlar ├Âzg├╝rl├╝kler ├╝lkesi olarak g├Âr├╝len bu ├╝lkenin insan─▒n do─ču┼čtan sahip oldu─ču haklar─▒ bile bireye vermeyebildi─čini g├Âstermi┼čtir. Bu hukuka ayk─▒r─▒l─▒k ayn─▒ zamanda uluslar aras─▒ kurulu┼člar ve uluslar aras─▒ hukuk i├žin bir turnusol g├Ârevi g├Ârm├╝┼čt├╝r. 5 Bir yanda baz─▒ devletler s─▒n─▒rs─▒z silahlan─▒rken, Irak ├Ârne─činde g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi bir ba┼čka devlet de kimyasal silahlar bahane g├Âsterilerek i┼čgal edilebiliyor. Uluslararas─▒ hukuk mekanizmalar─▒n─▒n silahlanma konusundaki yetkileri nelerdir, ne olmal─▒d─▒r? Uluslararas─▒ hukuku kimin denetleyebildi─či ve kimin denetleyemedi─či sorusunu sormak gerekiyor. Uluslararas─▒ hukukun bug├╝n geldi─či nokta saf siyasettir. Uluslararas─▒ Hukuk ─░srailÔÇÖe yahut elinde 4400 n├╝kleer silah bulundurdu─ču tespit edilen AmerikaÔÇÖya kar┼č─▒ i┼člemiyor. Mart 2003 Amerikan ─░┼čgalinin nedeni "Irak'─▒n kimyasal ve biyolojik silahlara sahip olmas─▒, n├╝kleer silah program─▒n─▒ yeniden y├╝r├╝rl├╝─če koymas─▒ ve bu silahlar─▒n El Kaide arac─▒l─▒─č─▒yla ABD'ye kar┼č─▒ kullan─▒labilece─či" endi┼česi idi. Ancak t├╝m silahlar─▒n ABD taraf─▒ndan temin edildi─či, daha sonra bu silahlar ortaya ├ž─▒kmamas─▒na ra─čmen, yetkililerce itiraf edilmi┼čti. BM silahs─▒zlanma konusunda, BM Bin Y─▒l Bildirgesinde Silah kontrol├╝ ve silahs─▒zlanma ve uluslararas─▒ insani hukuk ve insan haklar─▒ hukuku gibi alanlardaki s├Âzle┼čmelerin Taraf Devletler taraf─▒ndan uygulanmas─▒n─▒ sa─člamaya ve t├╝m devletleri Uluslararas─▒ Ceza Mahkemesi'ne ili┼čkin Roma S├Âzle┼čmesi'ni imzalama ve onaylamaya ├ža─č─▒rm─▒┼čt─▒r. 11 Eyl├╝l sonras─▒nda ABD, Afganistan ve IrakÔÇÖ─▒ i┼čgal etti. ├ľzellikle Bat─▒ÔÇÖda ya┼čayan M├╝sl├╝manlara y├Ânelik ciddi bir ayr─▒mc─▒l─▒k s├╝reci ba┼člad─▒. ÔÇśTer├ÂristÔÇÖ oldu─ču gerek├žesiyle tutuklanan insanlar g├Âzalt─▒ merkezine d├Ân├╝┼čt├╝r├╝len Guantanamo ├╝ss├╝nde insanl─▒k d─▒┼č─▒ muamelelere maruz kald─▒lar. Ortado─čuÔÇÖda ─░srailÔÇÖin f├╝tursuz sald─▒r─▒lar─▒ devam ediyor; Filistinliler, etraflar─▒nda ├Âr├╝len duvarlar i├žerisinde ambargo alt─▒nda ya┼čamaya ├žal─▒┼č─▒yorlar. ABD ve m├╝ttefiklerinin ÔÇťg├╝venlikÔÇŁ, ÔÇť├Âzg├╝rl├╝kÔÇŁ, ÔÇťadaletÔÇŁ ve ÔÇťdemokrasiÔÇŁ gibi kavramlar─▒n tesisi ad─▒na (!) y├╝r├╝tt├╝─č├╝ faaliyetlerin uluslararas─▒ hukuk kurallar─▒n─▒ g├Ârmezden geldi─či g├Âr├╝l├╝yor. Peki, ─░slam d├╝nyas─▒n─▒n bu s─▒n─▒r tan─▒mayan sald─▒rganl─▒k kar┼č─▒s─▒ndaki tavr─▒ ne olmal─▒d─▒r? Uhud Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n ard─▒ndan gelen KurÔÇÖan├« ele┼čtiride AllahÔÇÖu Te├ól├ó M├╝sl├╝manlara, hatal─▒ davrand─▒klar─▒n─▒ ve bu nedenle musibete u─črad─▒klar─▒n─▒ belirtir: ÔÇťBa┼č─▒n─▒za bir bel├ó/musibet geldi─činde, kendi kendinize ÔÇťBu nas─▒l oldu?ÔÇŁ diye soruyorsunuz, ├Âyle mi? De ki: ÔÇťO, sizin kendi eserinizdir.ÔÇŁ (├él-i ─░mr├ón/165) M├╝sl├╝manlar d├╝nyay─▒ din eksenli de─čil ya devlet eksenli ya da dinin bir k─▒sm─▒ olan ve ├žok tutucu kalan mezhep eksenli okuyor. Ortak menfaatler olu┼čturulam─▒yor. ─░slami devletleri birle┼čtiren ┼čeyler art─▒k sadece ortak tehlikeler. ─░ran-Suriye, olas─▒ Amerikan m├╝dahalesine kar┼č─▒ stratejik i┼č birli─či i├žerisinde. Bu oland─▒r, fakat olmas─▒ gereken M├╝sl├╝manlar─▒n itidalli olup, mezhep merkezli de─čil, ─░slam merkezli kararlar almalard─▒r. Devletler kendi ├ž─▒karlar─▒n─▒ korumak i├žin AmerikaÔÇÖn─▒n baz─▒ politikalar─▒na alet edildiler. ┼×ii ve Suni ├žat─▒┼čmalar─▒ bug├╝n bu durumun en belirgin ├Ârne─čidir. Hamas iktidara geldi─či i├žin hi├žbir M├╝sl├╝man ├╝lkenin FilistinÔÇÖe ciddi bir yard─▒m eli uzatmam─▒┼č olmas─▒ ├Ârne─či de eklenebilir ve bu ├Ârnekler ├žo─čalt─▒labilir. ─░├žimizdeki karde┼čimize kar┼č─▒ d├╝┼čmanl─▒k d├╝┼č├╝ncesinin d─▒┼č─▒m─▒zdaki d├╝┼čmanlarca g├╝├žlendirilmesi M├╝sl├╝man devletlerin en ├Ânemli kay─▒plar─▒ndan biri olmaktad─▒r. Say─▒n Muharrem Balc─▒, son olarak sizin konu ile ilgili eklemek istedi─činiz bir ┼čey var m─▒? Evrensel adalete ula┼čma ve onu ya┼čatma ├žabalar─▒n─▒n sonsuz oldu─ču bir ger├žek. Ancak bu uzun yolun bug├╝n bulundu─čumuz noktas─▒nda -ki bu sadece bir ba┼člang─▒├ž noktas─▒ olarak kabul edilebilirdir- elimizde bulunanlar─▒n ayr─▒ms─▒z bir bi├žimde ve ├žifte standartlara kurban 6 edilmeden uygulanmas─▒n─▒ sa─člamak durumunday─▒z. Bunun i├žin de, ├Âncelikle varolan d├╝zenlemelerin ve bunlar─▒n sa─člad─▒─č─▒ haklar─▒n bilinmesi, talep edilmesi ve teslim edilmesinin sa─članmas─▒ gerekiyor. Uluslararas─▒ hukuk parantezi i├žerisinde kendisine yer bulamayan her ┼čeyi yeniden g├Âzden ge├žirmemiz gerekmektedir. Ve bu alanda yer bulamayan her ┼čey i├žin istikrarl─▒ bir m├╝cadelede bulunmam─▒z gerekir. Bunun i├žin, ─░HH, Mazlumder, ├ľzg├╝rder ve benzeri kurumsal yap─▒larda ve platformlar─▒nda ├žaba g├Âsterece─čiz. Bu ├žal─▒┼čmay─▒ yaparken de bir├žok ilkeyi tekrar tekrar g├Âzden ge├žirecek, bizler i├žin haz─▒rlanan senaryolar─▒ bozmaya ├žal─▒┼čaca─č─▒z. Hukukun nesnesi olan insanlar─▒, ├Âzne olmaya ├ža─č─▒ran ├žal─▒┼čmalar yapaca─č─▒z. ├ça─čr─▒m─▒z iki y├Ânl├╝d├╝r: - Bir, haklar─▒n─▒n s├╝rekli ihlaline tepki vermeyi bilen ├Âzne-insanlar olmak. - ─░ki, adalet aray─▒┼č─▒n─▒ s├╝rekli k─▒lmay─▒ sa─člayacak ├žal─▒┼čmalar yapmak.