Yarg─▒ Reformu Stratejisi ├ťzerine S├Âyle┼či - Av. Ay┼če Akp─▒nar

...


YARGI REFORMU STRATEJ─░S─░ ├╝zerine S├ľYLE┼×─░

AllahÔÇÖ─▒n herg├╝n├╝, yedi d├╝vel edebiyat─▒ ileuyutulmaya ├žal─▒┼č─▒ld─▒k.Ne zaman insancabird├╝┼č├╝nce veya ele┼čtirigetirsek, ÔÇś┼čimdi s─▒ras─▒ de─čilÔÇÖ, ÔÇśsendemi abiÔÇÖgibi laflarla├Âtelendik.BunlarOHAL de─čilse, nedirOHAL?Birhukuk├žukarde┼čiminraporundaki deyimiyle, OHAL,BU HAL

Av. Muharrem Balc─▒ ile YARGI REFORMU STRATEJ─░S─░ ├╝zerine S├ľYLE┼×─░ Konu┼čan Av. Ay┼če AKPINAR 30 May─▒s 2019 tarihinde a├ž─▒klanan Yarg─▒ Reformu Stratejisi(YRS)nin amac─▒ nedir? Neden YRS ye ihtiya├ž duyulmu┼čtur?

Yarg─▒ Reformu AB ├╝yelik s├╝recinin bir par├žas─▒ olup, AB uyumu kapsam─▒nda kapsaml─▒ bir de─či┼čim paketidir. Nihai tahlilde, Yarg─▒ Reformu Stratejisi BelgesiÔÇÖnin 3. maddesinde ifadesini buldu─ču gibi, hukuk devletinin g├╝├žlendirilmesi, hak ve ├Âzg├╝rl├╝klerin korunup geli┼čtirilmesi, etkin ve h─▒zl─▒ i┼čleyen bir adalet sisteminin olu┼čturulmas─▒ ama├žlanm─▒┼čt─▒r. Hemen belirtmeliyim ki, belgeye yans─▒yan kabul, T├╝rkiyeÔÇÖde bir hukuk devletinin varl─▒─č─▒d─▒r. Ancak, hukuk devletinin varl─▒─č─▒n─▒ kabule ra─čmen, 2009, 2015 ve 2019 y─▒llar─▒nda bu kadar kapsaml─▒ bir Yarg─▒ Reformu Stratejisi hedeflenmesi ve haz─▒rl─▒klar─▒, bir hukuk devletinin varl─▒─č─▒na de─čil, hukuk devleti olma yolunda ad─▒mlar─▒ ifade etmektedir.

Yarg─▒ Reformu Sisteminin yeni reformlara zemin haz─▒rlayaca─č─▒na, reformlar─▒n devam─▒n─▒n gelece─čine vurgu yap─▒lm─▒┼č. Daha ka├ž reformdan sonra hukuk toplumu olabiliriz?

YRS'nin t├╝m├╝nden anla┼č─▒lan ilk hususun, ÔÇśhen├╝z hukuk devleti olamad─▒─č─▒m─▒z, ama yolunda ad─▒mlar atmaya ├žal─▒┼čt─▒─č─▒m─▒zÔÇÖ oldu─čunu s├Âyledim. Ger├žekten de, hukuk devleti, ancak bir hukuk toplumu i├žinde olu┼čabilir. Hukuk toplumu olmayan yerde hukuk devleti imk├óns─▒zd─▒r. Zira devleti tek ki┼činin kuraca─č─▒ d├╝┼č├╝ncesi art─▒k tarihte bir inceleme konusu olarak yerini alm─▒┼čt─▒r. ├ťstelik demokrasi ile y├Ânetildi─či iddias─▒ndaki ├╝lkelerde hukuk devleti, i├žinde hukukun yayg─▒nla┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒, ├Âzg├╝rl├╝klerin teminat alt─▒na al─▒nd─▒─č─▒, adaletin g├Ârece olmaktan ├ž─▒kar─▒ld─▒─č─▒, devleti kuran veya devam ettirecek olan iradenin, yani halk─▒n bir hukuk toplumu olmas─▒ gerekir. Bu olmad─▒─č─▒ i├žin, bunca y─▒ld─▒r reformlarla oyalanmaktay─▒z. Bu gidi┼čle, yani bu hukuksuz toplum modelimizle, hukuk devleti olmam─▒z kesinlikle imk├óns─▒zd─▒r.

17 y─▒ll─▒k iktidar d├Âneminde bu paket, ├╝├ž├╝nc├╝ Yarg─▒ Reformu Stratejisidir. ├ľnceki iktidarlar d├Âneminde de bilebildi─čim bir├žok d├╝zenleme oldu. TanzimatÔÇÖtan bu yana, tutan ÔÇô tutmayan devrimlerden ba┼člay─▒p AB Uyum Yasalar─▒na, Demokratikle┼čme Paketlerine kadar, takip ettik. Burada as─▒l yorun, yarg─▒ de─čil, yarg─▒n─▒n da i├žinde yer ald─▒─č─▒ hukuk sorunudur. ├ťlkemin Anayasa hukuk├žular─▒ndan Kemal G├Âzler;ÔÇťY├╝r├╝rl├╝kteki T├╝rk hukukunu incelemek i├žimden gelmiyor; ├ž├╝nk├╝ g├╝n├╝m├╝zde T├╝rkiyeÔÇÖde y├╝r├╝rl├╝kte oldu─ču iddia edilen hukukun, y├╝r├╝rl├╝kte olmad─▒─č─▒ bilinen f─▒k─▒htan daha ba─člay─▒c─▒ bir hukuk oldu─čuna inanm─▒yorumÔÇŁ diyor. Yanl─▒┼č anlamaya f─▒rsat vermemek ad─▒na, f─▒kh─▒n da M├╝sl├╝manlar i├žin ba─člay─▒c─▒ bir hukuk olmad─▒─č─▒n─▒ ifade edeyim. Aksi olsayd─▒, bunca lin├ž k├╝lt├╝r├╝, ihkak-─▒ hak, ayr─▒mc─▒ ve nefret s├Âylemlerine yer kalmam─▒┼č olurdu. Heyhat...

Hukuk toplumu ge├žici ├ž├Âz├╝m ├╝reten reformlarla olu┼čabilir mi? Hukuk Toplumunun ge├žirece─či a┼čamalar neler olabilir?

Cevab─▒ i├žinde soru. Ge├žici, palyatif, eklektik reformlarla hukuk toplumuna ula┼č─▒lamaz. An itibariyle ├╝lkemize ideal bir hukuk reformu stratejisi yapsak, bunun i├žin t├╝m hukuk├žular─▒ bir araya getirip ├žal─▒┼čt─▒rsak, yine de hukuk toplumu olmam─▒z m├╝mk├╝n de─čildir. ┼×├Âyle ki;

Hukuk toplumunun olu┼čabilmesi i├žin ├Âncelikle bilgi toplumuna ula┼čmam─▒z gerekecek. Zira hukuk bilgisi insanlara ula┼čt─▒r─▒lmadan, benimsetilmeden, i├žselle┼čtirilmeden, hukuk toplumu olunamaz. T├╝rkiyeÔÇÖde hukuk bilgisinin halka ula┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒na dair bir belirti yoktur. Zira halk hukuk ├╝retmez, hukukunu korumaz, devlet babadan bekler hale getirilmi┼čtir. Hukuku siyasiler yapar. Siyasilerin denetlenmesi de s├Âz konusu de─čildir. 4 ÔÇô 5 y─▒lda bir yap─▒lan se├žimler ise, fa┼čist ─░talyaÔÇÖda bir as─▒r ├Ânce ├╝retilmi┼č ÔÇśMilli ─░radeÔÇÖ slogan─▒yla gazlan─▒p sand─▒─ča g├Ât├╝r├╝lmekle sonu├žland─▒─č─▒ndan, hukuk yine arafta kalmaktad─▒r. Son 70 y─▒l─▒n g├Âr├╝nt├╝s├╝ budur. Ondan ├Âncesi de zaten bu g├╝n oldu─ču gibi tek parti iktidar─▒d─▒r. T├╝rkiyeÔÇÖde bir bilgi toplumu yoktur derken, bundan ├Ânce hukukun yayg─▒nla┼čt─▒r─▒lmas─▒ndan, hukukun da bilginin yayg─▒nla┼čt─▒r─▒lmas─▒yla olabilece─činden s├Âz ettik.

Bilgi payla┼č─▒larak yayg─▒nla┼čt─▒r─▒l─▒r? Bilgiyi payla┼čarak yayg─▒nla┼čt─▒racak tek ara├ž ÔÇśileti┼čimÔÇÖdir. Ama sa─čl─▒kl─▒ ileti┼čim. Bakal─▒m ├╝lkemize. ─░nsanlar aras─▒ ileti┼čim ne kadar sa─čl─▒kl─▒? Milletin temsilcileri TBMMÔÇÖde birbirleri ile nas─▒l ileti┼čim kuruyorlar? Tv.lerdeki g├Âr├╝nt├╝ler ileti┼čim hakk─▒nda bilgi veriyor. Milletin vekilleri, milleti temsilen TBMMÔÇÖde kendi aralar─▒nda r├Âgar edebiyat─▒ ile ileti┼čim kuruyorlar. Meydanlarda ve g├Ârsel medyada ├žok ├Ânemsedikleri(!)milli birlik ve beraberli─če nas─▒l hizmet veriyorlar? Ge├ženlerde Say─▒n Cumhurba┼čkan─▒, Atat├╝rk Havaalan─▒nda 15 Temmuz anmas─▒nda konu┼čmas─▒na ba┼člarken, ana muhalefet lideri i├žin ÔÇśBay KemalÔÇŽÔÇÖ diye s├Âzlerine ba┼člam─▒┼č, iktidar─▒ ile muhalefeti ile 15 Temmuz ruhuna sahip ├ž─▒kt─▒klar─▒n─▒ g├Âstermi┼č olan bir k─▒s─▒m siyasiyi ve taraftarlar─▒n─▒,ÔÇśYenikap─▒ RuhuÔÇÖna ayk─▒r─▒ ┼čekilde rencide etmi┼čtir. Cumhurun Cumhurba┼čkan─▒ bu hatay─▒ i┼člerse, bu ├╝lkede sa─čl─▒kl─▒ ileti┼čimin olmad─▒─č─▒n─▒ s├Âylemek herhalde abes say─▒lmamal─▒. Tabii ki ilave edeyim. ─░ktidar─▒ b├Âyle de muhalefeti farkl─▒ m─▒? Hay─▒r. Toptan Osmanl─▒ Bankas─▒y─▒z, yok birbirimizden fark─▒m─▒z.

Yarg─▒ Reformu Stratejisinde ├Ânemli olarak atfedilen hususlar hukuk fak├╝ltesi e─čitim s├╝resinin 5 y─▒la ├ž─▒kart─▒lmas─▒ ve Avukatl─▒k mesle─čine ge├ži┼č s─▒nav─▒. Bu hususlar hukuk zihniyeti olu┼čmas─▒ i├žin yeterli midir?

├ľncelikle hukuk fak├╝ltelerinin e─čitim-├Â─čretim kalitesine bakmam─▒z laz─▒m. ├ťniversite d├╝┼č├╝n├╝n ki, ├Â─čretim ├╝yelerini ├╝niversitenin tan─▒t─▒m─▒nda konu mankeni olarak kullan─▒yor olsun. Akademisyenler de velinimet olarak g├Ârd├╝kleri bu ticari m├╝esseselerin patronlar─▒na kar┼č─▒ ezik olsunlar. Evet, b├Âyle oluyor ve ├Â─čretim ├╝yeleri fak├╝ltelerinin merdivenlerin, duvarlar─▒n─▒, kantinlerini ├Â─črenci ve velilere g├Âsterip gezdiriyorlar. B├Âyle bir ├╝niversitenin e─čitim-├Â─čretim kalitesinden bahsedilebilir mi? Baz─▒ hukuk fak├╝ltelerinde dekan yapacak hukuk├žu profes├Âr yok, ba┼čka dallardan hocalar─▒ dekan yap─▒yorlar. B├╝y├╝k bir hoca a├ž─▒─č─▒ var, yine de p─▒t─▒rak gibi fak├╝lte a├ž─▒yorlar. Sosyal medyada ve ├Â─črenciler aras─▒nda hukuk fak├╝ltelerinin tarifi, ÔÇťbir kasa ÔÇô iki masaÔÇŁ olarak yap─▒l─▒yor. ├ľ─črencinin e─čitim-├Â─čretimine sayg─▒ duymad─▒─č─▒ hukuk fak├╝ltesini 10 y─▒la ├ž─▒karsalar ne olur?

Avukatl─▒k s─▒nav─▒n─▒n sa─čl─▒kl─▒ bir ├žare oldu─čunu d├╝┼č├╝nm├╝yorum. S─▒nava girenlerin b├╝y├╝k ├žo─čunlu─čunun s─▒navdan ge├žerli not almas─▒ halinde ne yapacaklar? Kontenjan s─▒n─▒rlamas─▒ m─▒? Meslek hayat─▒ bir yar─▒┼čt─▒r. ─░yi olan kazan─▒r, iyi olmayan kazanamaz, ba┼čka i┼čler yapar. Nitekim her hukuk mezunu avukat olmuyor, h├ókim-savc─▒-├Â─čretim ├╝yesi, daha sonralar─▒ da noter olabiliyor, ticaret yapabiliyor, b├╝rokrat olabiliyor, ├Âzel sekt├Ârde ba┼čka i┼čler de yapabiliyor. ├ťstelik bu FET├ľ sonras─▒ d├Ânemde Avukatl─▒ktan h├ókimli─če ge├ži┼č modas─▒ ├ž─▒─č gibi b├╝y├╝yor. H├ókimlik s─▒navlar─▒ndan sonraki m├╝lakatlar da, ├╝lkede liyakat sistemi yerine m├╝lakat sisteminin ge├žerli oldu─čunun bir kan─▒t─▒. Avukatl─▒k mesle─čine s─▒navla ge├ži┼čte, fazla m├╝racaat─▒n m├╝lakat sistemi gibi, hukuk toplumuna (hukuk devleti diyemiyorum bile) yak─▒┼čmayacak bir usulle yap─▒lmayaca─č─▒na dair bir garanti de verebilmeleri imk├óns─▒z. Zira al─▒┼č─▒lm─▒┼čtan vazge├žebilmek, sadece hukuk toplumunun ├Âzelli─čidir.

Yarg─▒ Reformu Stratejisinde genel anlamda H├ókim ve Savc─▒lara belirli g├Ârevler y├╝klenmi┼č. T├╝m sorunlar─▒n ve ideal ├ž├Âz├╝mlerin yarg─▒ mensuplar─▒na y├╝klenmesi ne derece do─črudur?

T├╝m sorunlar─▒ H├ókim ve savc─▒lara y├╝klemeleri, h├ókim ve savc─▒lar─▒ sevmediklerinden de─čil. YRSÔÇÖyi haz─▒rlayanlar da biliyorlar ki, sorunlar sadece yarg─▒dan ve yasal d├╝zenlemelerden kaynaklanm─▒yor. Bunun siyaset aya─č─▒, b├╝rokrat aya─č─▒, halk aya─č─▒, ekonomi aya─č─▒ gibi ili┼čikleri var. B├╝rokrasiye laf s├Âylemek zor, zira kendileri b├╝rokrasi. Siyasete laf s├Âylemeleri zor, zira siyaset her ┼čeyin, hukukun da, ahlak─▒n da belirleyicisi. Halka da laf s├Âylemeleri zor, ├ž├╝nk├╝ halka hukuk nam─▒na sadece yarg─▒y─▒ g├Âsterebiliyorlar. O yarg─▒n─▒n i┼či de siyasilerin yapt─▒─č─▒ yasalar─▒ motomot uygulayarak d├╝nyan─▒n en b├╝y├╝k cezaevlerini doldurmak.

┼×u soruyu bekliyordum:
Avukatlara neden h├ókimlere y├╝kledikleri gibi sorumluluk y├╝klemiyorlar? H├ókim ve savc─▒lar─▒n bu sorunlar─▒n alt─▒ndan kalkamayacaklar─▒n─▒ ve kalkamad─▒klar─▒n─▒ YRSÔÇÖyi yazanlar da biliyor. ┼×unu da biliyorlar, Avukatlar─▒, yani ÔÇśsavunmaÔÇÖy─▒ i┼čin i├žine katarsak, b├╝rokrasinin b├╝y├╝s├╝ bozulur. Zaten AnayasaÔÇÖda ÔÇśsavunmaÔÇÖ kelime olarak bile bir defa ge├žiyor. O da savunma kurumu olarak de─čil, soyut bir savunma hakk─▒ olarak. Yarg─▒ ise kurumsal te┼čkilat─▒ ile, kolu-baca─č─▒-g├Âvdesi ile birlikte Anayasada. ┼×unu g├Âremiyorlar: ─░ddia ve h├╝k├╝m makam─▒ devletin birer memuru. Avukatlar ise hem kamu hizmeti hem serbest meslek g├Ârevi ifa eden sivil ┼čah─▒s. ├ťstelik toplum i├žinde hukukun yayg─▒nla┼čt─▒r─▒lmas─▒, ├Âzg├╝rl├╝klerin teminat─▒ olma eylemselli─činin akt├Ârleri. Siyaset ve yarg─▒ k├╝rs├╝lerinden inemeyenlerin yap/a/mad─▒klar─▒n─▒ yapan, tamamlayan akt├Ârler. ├ťstelik halkla birlikteÔÇťhukuki denetimÔÇŁ g├Ârevini ifa eden akt├Ârler. ├ço─ču zaman da, di─čer yarg─▒ mensuplar─▒nda olmayan,sivil toplum bile┼čeni olmay─▒ g├Ârev olarak y├╝klenmi┼č, ├žo─čunlukla idealist kamu ve serbest meslek erbab─▒ insanlar. Ha unutmadan s├Âyleyeyim. Sadece yarg─▒n─▒n ├╝├ž aya─č─▒ndan biri tekerlemesine s─▒─čmayacak kadar ├Ânemli hukuk ve adalet y├╝k├╝ml├╝s├╝.

Yarg─▒ Reformu Stratejisi toplumun ┼čik├óyetlerine ili┼čkin d├╝zenlemeler ├Âng├Âr├╝yor. YRSÔÇÖde Toplumu hukuki anlamda bilin├žlendirmeye ili┼čkin ad─▒mlardan bahis yok. Toplumu hukuk devletinin/yap─▒lanmas─▒n─▒n d─▒┼č─▒nda tutmak do─čru mudur?

┼×├╝k├╝r ki, ileti┼čim y├╝zy─▒l─▒nda ya┼č─▒yoruz. Halk─▒n ┼čik├óyetleri NasaÔÇÖdan da, uydulardan da g├Âr├╝lebiliyor. Yani g├Ârmemezlikten gelinecek gibi de─čil. ├ťstelik Milli ─░rade ipi koptu kopacak. Cumhurba┼čkan─▒ Ba┼čyard─▒mc─▒s─▒n─▒n yarg─▒ya g├╝ven a├ž─▒klamas─▒nda verdi─či oran %30ÔÇÖlarda. Reform yap─▒lmas─▒n da ne yap─▒ls─▒n? Devletin dini adalettir, diye meydanlarda ├╝nleyenler, yarg─▒n─▒n %30ÔÇÖluk g├╝ven endeksine girdi─čini g├Âr├╝nce elbette panikleyecekler. ─░yi de biz bu filmi 2009 ve 2015ÔÇÖte de g├Ârm├╝┼čt├╝k. Dahas─▒ var, ben bu filmi 41 y─▒ll─▒k meslek hayat─▒mda defalarca g├Ârd├╝m. Gelinen noktay─▒ FET├ľ ile izah etmek de g├╝l├╝n├žt├╝r. Basiretsizlikler sonucu semiren FET├ľÔÇÖden bahsediliyor. 2010 y─▒l─▒nda yarg─▒y─▒ FET├ľÔÇÖye teslim edenler, bug├╝n ikinci defa Yarg─▒ Reformu StratejisiÔÇÖni d├╝zenliyor.

Son y─▒llarda uyu┼čmazl─▒klar─▒n ├ž├Âz├╝m yollar─▒nda mesafeler al─▒nd─▒, bunu iyi bir geli┼čme olarak, fakat ge├ž kal─▒nm─▒┼č olarak kabulleniyoruz. Uzla┼čt─▒rma, arabuluculuk ve tahkim kurumlar─▒n─▒n kurumsalla┼čmas─▒ ├žok ├Ânemli. Bat─▒ÔÇÖda ticaret mahkemeleri neredeyse kalmad─▒, bizde tahkim hen├╝z benimsenmedi. ─░stanbul Tahkim Merkezi olumlu bir geli┼čme, fakat s─▒n─▒rl─▒ d├╝zenlenmi┼č. Tahkimden beklenen yarar─▒ sa─člamakta yetersiz. Tahkim yarg─▒s─▒n─▒n insanlar─▒ has─▒m de─čil h─▒s─▒m yapt─▒─č─▒n─▒n fark─▒na var─▒lamad─▒. Tahkim, yani hakem yarg─▒lamas─▒, insanlar─▒n, uyu┼čmazl─▒─č─▒n taraflar─▒n─▒n, aralar─▒ndaki uyu┼čmazl─▒─č─▒n ├ž├Âz├╝m├╝n├╝, bilgi ve adaletine g├╝vendikleri birine havale etmesidir. Hakem i┼čini yaparken, taraflar aralar─▒ndaki ili┼čkilere devam ederler, yani mahkemelerdeki gibi has─▒m de─čil, h─▒s─▒m olurlar veya h─▒s─▒ml─▒─ča devam ederler. ┼×irketlerinin ticari s─▒rlar─▒ ve ili┼čkileri ortal─▒─ča sa├ž─▒lmaz. ├ťlkemin hukuk├žular─▒, siyasileri, kanaat ├Ânderleri hala fark─▒nda de─čil. Kurumsal olmayan tahkimi de hukuki yapt─▒r─▒ma kavu┼čturarak, beklenen yarar─▒ sa─člamak zor de─čil. B├Âylece tahkim yarg─▒lamas─▒n─▒ avara kasnak olmaktan kurtarm─▒┼č oluruz. Ancak maalesef, arabuluculuk ve tahkim, sadece yarg─▒n─▒n y├╝k├╝n├╝ hafifletme amac─▒yla geli┼čtirilmek isteniyor. Milletin has─▒m yerine h─▒s─▒m olmas─▒ ilgilendirmiyor ilgilileri. H├ólbuki bilmemek ay─▒p de─čil, ├Â─črenmemek ay─▒p. ├ťstelik Tahkim ilahi emirdir. ─░nsanlar─▒n aralar─▒ndaki uyu┼čmazl─▒klar─▒ hakem yolu ile ├ž├Âzmelerinin bereketini anlamak i├žin ilk d├Ânem Cumhuriyet kafas─▒ndan kurtulmak gerekir. AmerikaÔÇÖda ticari uyu┼čmazl─▒klar─▒n tamam─▒ hakem yarg─▒lamas─▒nda, tahkimde g├Âr├╝l├╝yor. ├çok gericiler, ├žook...

Yarg─▒ Reformu Stratejisinde evrensel hukuk ve adalet ilkelerinden bahsedilmiyor. Bu konuda ne d├╝┼č├╝n├╝yorsunuz?

YRS Belgesinde evrensellikle ilgili b├Âl├╝mler 16 ve 21. maddelerde yer al─▒yor. 16. Maddede ÔÇťTer├Ârle etkin m├╝cadele, ulusal mevzuat─▒n ├ža─čda┼č ├Ârneklere ve evrensel ilkelere uygunlu─čundanÔÇŁ bahsediliyor. Ter├Âr kavram─▒, d├╝nyada ulusal ceza hukuklar─▒n─▒n AmerikaÔÇÖdan peydahlad─▒─č─▒ gayr─▒me┼čru ├žocu─čudur. Tan─▒m─▒nda kaypakl─▒k vard─▒r. Su├žun olu┼čumunun maddi ve manevi unsurlar─▒ hala tart─▒┼č─▒lmaktad─▒r. Bunun neresi evrensel? Ter├Âr kavram─▒n─▒n ya┼č─▒ da benden k├╝├ž├╝kt├╝r. Evrenselli─čin geriye do─čru ├Âl├ž├╝s├╝ Amerika k─▒tas─▒na kadar m─▒d─▒r? 21. maddede de, ÔÇťT├╝rkiyeÔÇÖnin AB ile b├╝t├╝nle┼čmesi, ABÔÇÖnin temelinde de yer alan evrensel de─čerlerin bir yans─▒mas─▒ olmakla kalmay─▒p, uluslararas─▒ bar─▒┼č ve istikrar─▒n sa─članmas─▒ bak─▒m─▒ndan da tarih├« bir d├Ân├╝m noktas─▒ olacakt─▒r.ÔÇŁ denmektedir. Bu maddeden ne anla┼č─▒l─▒yor? Hi├žbir ┼čey. ABÔÇÖnin temellerinde evrensel de─čerlerin oldu─čunu s├Âyl├╝yor. Elbette k─▒smen do─čru, ancak bu evrensel de─čerlerde ÔÇťToplumsal Cinsiyet E┼čitli─čiÔÇŁ, ÔÇťcinsel y├ÂnelimÔÇŁ, ÔÇťe┼čcinsel hareketin yayg─▒nla┼čt─▒r─▒lmas─▒ÔÇŁ, e┼čcinselli─če g├Âr├╝n├╝┼č ve ├Ârg├╝tlenme ├Âzg├╝rl├╝─č├╝ ve g├╝vencesi sa─člayan ─░stanbul S├Âzle┼čmesi d├óhil mi? ABÔÇÖnin bu ve benzeri de─čerlerinin neresi evrensel? Bu sapk─▒nl─▒klar─▒ da evrenselli─če d├óhil edecek miyiz? Bu evrensel de─čerlerinin baz─▒lar─▒n─▒ tadat etselerdi, anla┼č─▒l─▒r olurdu.

Yarg─▒ Reformu Stratejisinde an─▒lan 2017 Anayasa de─či┼čikli─činde, Cumhurba┼čkanl─▒─č─▒ H├╝k├╝met Sistemin gelmemesi halinde, ger├žekten yarg─▒ erklerinin g├╝├žlendirilmesinde hayati tehlike olu┼čacak m─▒yd─▒?

Ne alakas─▒ var? Yarg─▒ erklerinin zay─▒fl─▒─č─▒n─▒n birka├ž gerek├žesi vard─▒r. Birincisi siyasilerin m├╝dahalesi ki HSKÔÇÖn─▒n yap─▒s─▒ bunu ayan beyan g├Âsterir. Ajan ter├Ârist Deniz Y├╝cel ve Rahip BronsonÔÇÖun tahliyeleri, bir tutuklu e┼činin, kocas─▒n─▒n 9 ay tutuklu kalmas─▒na ra─čmen iddianamesinin yaz─▒lmamas─▒ ├╝zerine Cumhurba┼čkan─▒n─▒n yolu ├╝zerinde a─čaca ├ž─▒k─▒p derdini anlatmas─▒yla tutuklunun tahliyesi, B├╝y├╝kada ajan ter├Âristlerinin yarg─▒lanmas─▒ komedisi gibi olaylar trajikomik ├Ârneklerdir. Yarg─▒ erklerini b├Âyle mi g├╝├žlendirecekler? Bunun Cumhurba┼čkanl─▒─č─▒ H├╝k├╝met Sistemi ile alakas─▒n─▒ nas─▒l kurmu┼člar? Aksine, 2017 de─či┼čikli─činden sonra oldu bu ├Ârnek olaylar. Yarg─▒, siyasilerle ili┼čik olma ihtimalli yarg─▒lamalarda emir bekler hale gelmi┼čtir. Bu kanaatimizi peki┼čtirecek ├žok olay ya┼čand─▒. ┼×imdi siyasiler, Cumhurba┼čkanl─▒─č─▒ H├╝k├╝met Sisteminin eksikliklerini tart─▒┼č─▒p yeni d├╝zenleme yapacaklar─▒n s├Âyl├╝yorlar. Ancak bu s├Âylemde de hukuka dair bir belirti yok. Sistemin i┼čleyi┼činin sorumlular─▒ sistemin kendisi de─čil, uygulamac─▒lar. Peki, TBMM ne halde? Kararnamelerle y├Ânetilen ├╝lkede, yasa yapman─▒n dayan─▒lmaz hafifli─čini nereye yazaca─č─▒z? Bir yanda bakanl─▒klar ve bakanlar, di─čer yanda ├╝st denetim ve icra mekanizmas─▒ K├╝lliye. Hen├╝z siyasal sistemin ve b├╝rokrasinin i┼čleyi┼činde belirsizlikler varken, yarg─▒y─▒ dizayn etmeyi konu┼čmay─▒ uygun bulmuyorum.

Yarg─▒ Reformu Stratejisinde ÔÇťHak ve ├Âzg├╝rl├╝kler alan─▒nda mevzuat iyile┼čtirmeleri ne kadar ├Ânemli olursa olsun, reformlar─▒n ba┼čar─▒s─▒nda belirleyici olan uygulamad─▒r.ÔÇŁ denilmektedir. Yarg─▒ Reformu Stratejisinin uygulamaya y├Ânelik bir ba┼čar─▒s─▒ olabilece─čini d├╝┼č├╝n├╝yor musunuz?

Bu yumurta tavuk misali, her iki tespit de ge├žerlidir. Yasal d├╝zenleme hukuka uygun olmazsa uygulama da adaletsizlik do─čurur. Yasal d├╝zenleme iyi olur da uygulama iyi olmazsa, yine adaletsizlik h├ókim olur. Yukar─▒da da s├Âyledi─čimiz gibi, sorun yarg─▒ sorunu de─čil, hukuk sorunudur. Yarg─▒ g├Âkten zembille inmedi, SibiryaÔÇÖdan da gelmedi. Bu toplum ve bu hukuk sistemi i├žinde do─čdu, b├╝y├╝d├╝, geli┼čti. E─čer bir pataloji varsa, bu bir sistem sorunudur. Yarg─▒ bir sistem de─čil, uygulamay─▒ temsil eden bir ara├žt─▒r. Mevcut hukuk sistemidir yarg─▒y─▒ da dizayn eden ve y├╝r├╝ten. YRS, yasal d├╝zenlemeler i├žin gelecek ├Âng├Âr├╝s├╝d├╝r. Ne kadar ger├žekle┼čece─či bile me├žhuld├╝r. Nitekim 2009 ve 2015 YRS, arzulanan sonucu getirmemi┼čtir. 2019 YRS de ayn─▒ ak─▒bete u─črayabilir. Aksinin olmas─▒n─▒ istiyorsak, adil bir hukuk sistemi arzulamal─▒ ve ger├žekle┼čmesi i├žin birlikte ├╝zerinde ├žal─▒┼čmal─▒y─▒z. AB, ─░kinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda 70 milyon insan─▒ katlettikten sonra ┼čapkas─▒n─▒ ├Ân├╝ne koyup ortak bir d├╝zenlemeye gitmi┼čtir. Amerika K─▒tas─▒ da ─░├ž Sava┼čÔÇÖtan sonra, kendisi i├žin ├Âzg├╝rl├╝kler ├╝lkesini olu┼čturacak Amerikan Anayasas─▒ÔÇÖn─▒ ve Amerikan Hukuk SistemiÔÇÖni olu┼čturmu┼čtur.

Biz de bir sava┼č m─▒ bekliyoruz? Bir seleksiyon, eleme olmadan adil bir hukuk sistemi olu┼čturamaz m─▒y─▒z? Maalesef bu ayr─▒mc─▒ ve nefret dili ile ileti┼čim toplumu olamad─▒─č─▒m─▒z gibi, bilgi toplumu da olam─▒yoruz. Bilgi toplumu yoksa hukuk toplumu da yok. Hukuk toplumu olamazsak hukuk devleti hayal. Bu s├Âylediklerimiz hi├ž kimse i├žin bilinmeyenler de─čil. Bu bir denklem de de─čil. Ancak ki┼čisel ihtiraslar, kifayetsiz muhterislikler, g├Ârece adalet anlay─▒┼člar─▒, ya sev ya terk et mantalitesi bu hale d├╝┼č├╝rm├╝┼čt├╝r. Baksan─▒za, ├╝lkenin etkili anayasa hukuk├žusunun bile T├╝rk Hukuk Sistemini incelemek i├žinden gelmiyor.

T├╝rkiye Yarg─▒ Reformu Stratejisinde, 18. maddede iddia edildi─či ├╝zere, T├╝rkiye, Avrupa ─░nsan Haklar─▒ Ortak Hukukunun bir par├žas─▒ m─▒d─▒r?

Bu, YRSÔÇÖnin 18. Maddede ifade etti─či bir iddiadan ba┼čka bir ┼čey de─čildir. A├ž tavuk kendini dar─▒ ambar─▒nda san─▒rm─▒┼č misali. T├╝rkiye, yar─▒m y├╝zy─▒ldan fazlad─▒r ABÔÇÖye girmek istiyor. Avrupa ─░nsan Haklar─▒ Ortak Hukukunun bir par├žas─▒ olmak 1987ÔÇÖde akl─▒na geldi. T├╝rkiye 28 Ocak 1987 tarihinde bireysel ba┼čvuru hakk─▒n─▒ ve 21 Ocak 1990 tarihinde ise Avrupa ─░nsan Haklar─▒ Mahkemesi (A─░HM)nin yarg─▒ yetkisini kabul edip, bireysel ba┼čvuru hakk─▒ tan─▒d─▒.

Kendi Anayasa Mahkemesine bireysel ba┼čvuru hakk─▒n─▒ ise 10 sene sonra 12 Eyl├╝l 2010ÔÇÖda Referandum sonucunda yap─▒lan anayasal de─či┼čiklikle, 23/09/2012ÔÇÖde y├╝r├╝rl├╝─če girecek ┼čekilde tan─▒d─▒. T├╝rkiye, b├Âyle mi ÔÇśAvrupa ─░nsan Haklar─▒ Ortak Hukukunun par├žas─▒ olmu┼č veya olacak? Avrupa, ortak hukukunu T├╝rkiye ile birlikte olu┼čturmad─▒. Aksine T├╝rkiye, Avrupa hukukuna ortak olmamak i├žin elinden geldi─čince direndi. Avrupa Birli─či, ┼čimdi bile T├╝rkiye i├žin sadece ekonomik veriler ve bir de siyasi yapt─▒r─▒mlar anlam─▒nda ehemmiyet ifade ediyor.

Esasen Avrupa Ortak Hukukunun tamam─▒n─▒n bir par├žas─▒ olmak da bizim i├žin sak─▒ncal─▒. T├╝rkiye, sek├╝ler d├╝nya g├Âr├╝┼č├╝n├╝n olu┼čturdu─ču hukuk sisteminden, kendi halk─▒n─▒n inan├ž de─čerlerine, hukukuna, ├Ârf ve gelene─čine ayk─▒r─▒ kabuller ve uygulamalar i├žeren hukuki d├╝zenlemeleri de almak zorunda olmay─▒ nas─▒l i├žselle┼čtirebiliyor? H├ólbuki hukuk toplumu olma yolunda ad─▒mlar atmay─▒ deneseler, hukuki denetim konusunda sivil topluma ├Âncelik verseler, AB hukukuna gerek bile kalmayacakt─▒r. Evrensel de─čerler AvrupaÔÇÖn─▒n tekelinde de─čil, t├╝m insanl─▒─ča a├ž─▒kt─▒r. Oturur d├╝zenlemelerini yapars─▒n, ancak ├Ânce kendi siyasana ve hukuk zihniyetine y├Ânelik a├ž─▒l─▒mlar yapars─▒n.

Yarg─▒ Reformu Stratejisinin adil yarg─▒lanma hakk─▒na ne gibi bir katk─▒s─▒ vard─▒r? Veya var m─▒d─▒r? Adil yarg─▒lanma hakk─▒ kapsam─▒nda savunman─▒n yeri ile birlikte de─čerlendirir misiniz?

YRS'nin 26. Maddesinde adil yarg─▒lanma hakk─▒n─▒n neleri kapsad─▒─č─▒ madde madde yaz─▒lm─▒┼č:

a. Mahkemeye eri┼čim hakk─▒
b. Ba─č─▒ms─▒z ve tarafs─▒z yarg─▒ yerinde yarg─▒lanma hakk─▒
c. Kanuni hakim g├╝vencesi
d. Masumiyet karinesi
e. Makul s├╝rede yarg─▒lanma hakk─▒
f. Savunma hakk─▒
g. Silahlar─▒n e┼čitli─či ilkesi
h. ├çeli┼čmeli yarg─▒lanma hakk─▒
i. Gerek├želi karar hakk─▒
j. Kararlar─▒n icras─▒ hakk─▒
k. Aleni yarg─▒lanma ve karar hakk─▒
l. ─░snat edilen su├žu ├Â─črenme hakk─▒
m. Tan─▒k dinletebilme ve sorgulama hakk─▒
n. Terc├╝mandan yararlanma hakk─▒

Bu sorunuzun cevab─▒ olarak hacimli bir kitap yazabilirim. Belgede saylan adil yarg─▒lanma hakk─▒ kapsam─▒ndaki haklara olumsuz ├Ârnekler o kadar ├žok ki say─▒lmakla bitmez. Bir s├Âyle┼činin s─▒n─▒rlar─▒n─▒ zorlamamak ad─▒na bir ka├ž─▒na de─činelim:
Ba─č─▒ms─▒z ve tarafs─▒z yarg─▒ yerinde yarg─▒lanma hakk─▒ ile kanuni h├ókim g├╝vencesine bakal─▒m. Devlete kar┼č─▒ i┼členmi┼č su├žlar ├Ânce ─░stiklal Mahkemelerinde, sonra Devlet G├╝venlik Mahkemelerinde, daha sonra ├ľzel Yetkili Mahkemelerde, ┼čimdi de ter├Âr su├žlar─▒na bakan A─č─▒r Ceza Mahkemelerinde g├Âr├╝lmektedir. Bu say─▒lan mahkemelerin hi├ž biri ÔÇśkanuni h├ókim g├╝vencesiÔÇÖ vermez. Aksine bu mahkemeler, devlete kar┼č─▒ i┼členmi┼č su├žlar kategorisi diye ayr─▒larak, genel mahkemeler d─▒┼č─▒na ├ž─▒kar─▒lm─▒┼č mahkemelerdir. Hi├ž kimse, kanunen tabi oldu─ču (kanunun ├Ânceden belli etti─či) mahkemeden ba┼čka bir merci (mahkeme) ├Ân├╝ne ├ž─▒kar─▒lamaz. Bir kimseyi kanunen tabi oldu─ču mahkemeden ba┼čka bir merci ├Ân├╝ne ├ž─▒karma sonucu do─čuran yarg─▒ yetkisine sahip ola─čan├╝st├╝ merciler kurulamaz, h├╝km├╝ k├ó─č─▒t ├╝zerinde kalm─▒┼čt─▒r.

Masumiyet karinesi konusunda da t├╝m yarg─▒ yerlerimiz ├Âz├╝rl├╝d├╝r. Aleyhine herhangi bir delil olmadan neredeyse t├╝m memleket ┼č├╝pheli halde alg─▒lan─▒p bas─▒na ├žar┼čaf ├žar┼čaf resmedilmekte, kamuoyunun mahk├╗miyet kararlar─▒ vermesine imk├ón tan─▒nmaktad─▒r. Bunu herhalde sokaktaki vatanda┼č yapm─▒yordur. 6284 say─▒l─▒ Kanunla da, ispat y├╝k├╝ml├╝l├╝─č├╝ kald─▒r─▒lm─▒┼č, kad─▒n─▒n beyan─▒ ess say─▒larak, tedbir ve hapis kararlar─▒ uygulan─▒r hale gelmi┼čtir. Evrensel masumiyet karinesi, orta─č─▒ oldu─čumuz (!) Avrupa hukukunda da b├Âyle midir?

T├╝rk ceza yarg─▒s─▒nda silahlar kesinlikle e┼čit de─čildir. Silahlar─▒n e┼čitli─či sadece duru┼čma esnas─▒na has da de─čildir. H├ókim ve savc─▒lara tan─▒nan imk├ónlar, haklar ve yetkiler, yarg─▒n─▒n bir aya─č─▒ olarak kabul edilen avukatlara da tan─▒nmad─▒k├ža silahlar─▒n e┼čitli─činden bahsedilemez. Duru┼čmalarda ise, sadece savc─▒n─▒n marangoz hatas─▒ olarak oturdu─ču yer bile, silahlar─▒n e┼čitsizli─či, savunma hakk─▒n─▒n engellenmesi anlam─▒nad─▒r. T├╝rkiye hen├╝z, yarg─▒da akt├Ârlerin oturma yerini belirleyememi┼čken, YRSÔÇÖnin adil yarg─▒lanma hakk─▒ndan bahsetmesi, bir edebiyat metni olarak savunmam─▒z─▒n tarihinde yerini alacakt─▒r.

┼×imdi ├ž─▒k─▒p cezaevlerinde tutuklularla g├Âr├╝┼čme yapsak. Ka├ž─▒ hangi nedenle ve hangi iddia ile tutuklu bulundu─čunu biliyor mu? Ka├ž─▒n─▒n iddianamesi aylard─▒r yaz─▒lm─▒yor?

T├╝m bunlar adil yarg─▒lanma hakk─▒ kapsam─▒nda ifade edilirken, bu ele┼čtirilerle ilgili bir a├ž─▒l─▒m, ne YRSÔÇÖnde, ne de siyaset ve b├╝rokrasi zemininde yer almamaktad─▒r. Bu mudur Yarg─▒ Reformu Stratejisi? E─čer bir stratejiden bahsedecek isek, herkesin ┼čapkas─▒n─▒ ├Ân├╝ne koyup, ├Âzele┼čtiri yapmas─▒, evrensel ilkelerin ┼čekl├« de─čil, deruni oldu─čunu anlamas─▒ ve uygulamaya d├Ân├╝k bir zihniyet devrimi ge├žirmesi gerekmektedir. YRS, b├Âyle bir l├óz─▒meyi i┼čaretlemiyor.

Yarg─▒ Reformu Stratejisinde ba─č─▒ms─▒z ve tarafs─▒z bir yarg─▒dan bahsediliyor. Adalet Bakan─▒n─▒n HSKÔÇÖn─▒n do─čal ├╝yesi olarak kurul ba┼čkan─▒ olmas─▒n─▒ bu anlamda nas─▒l de─čerlendiriyorsunuz?

Cevab─▒ i├žinde bir soru. A├žal─▒m biraz. Adalet Bakan─▒ÔÇÖn─▒n ve yard─▒mc─▒s─▒n─▒n HSKÔÇÖn─▒n do─čal ├╝yesi olmas─▒, bakan─▒n ve yard─▒mc─▒s─▒n─▒n ┼čahs─▒ ile alakal─▒ bir konu de─čil. H├ókimlerin ├Âzl├╝k haklar─▒yla ilgili bir bakan─▒n ve yard─▒mc─▒s─▒n─▒n HSK i├žinde yer almas─▒n─▒ do─čru bulmuyorum. Sadece ben mi, d├╝nyada kimse do─čru bulmuyor. Baz─▒lar─▒, bu ├Ârne─čin d├╝nyan─▒n bir├žok yerinde oldu─čunu s├Âyleyeceklerdir. Elbette do─črudur, ancak iki cevab─▒m─▒z var:
Birincisi o ├╝lkelerde oturmu┼č bir hukuk d├╝zeni ve yarg─▒s─▒ mevcuttur, hatta mahkemelerin sayg─▒nl─▒─č─▒n─▒, h├ókimlerin ismi ile an─▒lmas─▒ndan anlars─▒n─▒z. Ayr─▒ca olu┼čmu┼č bir hukuk k├╝lt├╝r├╝ de vard─▒r. Mahkemelerin kararlar─▒ uluorta ele┼čtirilmez, ele┼čtirenler ay─▒plan─▒r ve ele┼čtirileri kimseyi ba─člamaz ve emsal olu┼čturmaz. Hukuk k├╝lt├╝r├╝ olan ├╝lkelerde hi├žbir siyasi, mahkemelerin ÔÇťayak ba─č─▒ÔÇŁ oldu─čunu s├Âylemez, s├Âyleyemez. B├╝y├╝k bir ay─▒pt─▒r.

─░kincisi, HSK benzeri yap─▒lanmalarda Adalet Bakan─▒ ve yard─▒mc─▒s─▒n─▒n bulunmas─▒n─▒ olumlayanlar, o ├╝lkelerde h├ókimlerin tayinlerinde siyasi etkinin oldu─čuna dair bir uygulama g├Âsteremezler. Biz de g├Âsteremeyiz, onlar─▒ destekleriz. Ancak bizde, h├ókim ve savc─▒lar─▒n atamalar─▒, siyasetin iki duda─č─▒ aras─▒ndad─▒r. H├ókim ve Savc─▒lar─▒n kendilerini devlet memuru olarak g├Ârd├╝kleri bir yarg─▒ sisteminde Adalet Bakan─▒n─▒n ve yard─▒mc─▒s─▒n─▒n HSKÔÇÖn─▒n Genel Kurul ├╝yesi olmas─▒n─▒ yad─▒rgam─▒yoruz. Kel ba┼ča ┼čim┼čir tarak...

Cumhurba┼čkan─▒ Erdo─čan yapt─▒─č─▒ a├ž─▒klamada, Yarg─▒ Reformu Stratejisini Avrupa Birli─či istedi─či i├žin de─čil, toplumun ihtiyac─▒ oldu─ču i├žin ├ž─▒kartt─▒klar─▒n─▒ s├Âylemi┼čtir. AB olmasayd─▒ hukuk devletinin tesisi i├žin kapsaml─▒ yarg─▒ reformlar─▒ ├ž─▒kabilece─čini d├╝┼č├╝n├╝yor musunuz?

Cumhurba┼čkan─▒ bir siyaset├židir. Toplumun nabz─▒n─▒ tutmay─▒ bilir ve bilmelidir de. Ancak yarg─▒ reformu gibi bir konunun, bu ├╝lkede sadece se├žkinler taraf─▒ndan d├╝┼č├╝n├╝lebilecek bir konu oldu─čunu da hepimiz biliriz. E─čer, sivil toplumun ve STKÔÇÖlar─▒n hukuki denetim g├Ârevi oldu─ču bilinir ve kabul edilir olsayd─▒, Cumhurba┼čkan─▒n─▒n bu s├Âz├╝n├╝ esas alabilirdik. Ancak biliyoruz ki T├╝rkiyeÔÇÖde STKÔÇÖlar─▒n pek az─▒ hukuki denetimden haberdard─▒r ve bunu yapmaya ├žal─▒┼čmaktad─▒r. ├çal─▒┼čanlar da engellenir, boy ├Âl├ž├╝s├╝ verilir. En hafif s├Âylemle, ÔÇťdestek olmuyorlar, bari k├Âstek olmas─▒nlarÔÇŁ denilerek, g├Âzda─č─▒ verilir, ├╝yeleri pi┼čman edilerek, istifa etmelerine kap─▒ aralan─▒r. Bunlar ya┼čad─▒─č─▒m─▒z olaylard─▒r.

YRSÔÇÖnde insan haklar─▒ aktivistlerinin ve kurulu┼člar─▒n─▒n g├Âr├╝┼č├╝ al─▒nm─▒┼č m─▒d─▒r, g├Âr├╝┼čleri YRSÔÇÖye yans─▒m─▒┼č m─▒d─▒r, bilmiyoruz. ├çok da ihtimal vermiyorum. Milli ─░rade Platformu i├žinde yer alan kurulu┼člara sorulmu┼č olabilir, nitekim bas─▒nda g├Ârd├╝k. Onlar─▒n ele┼čtirel yorumlar─▒na, ├Ânerilerine rastlamam─▒z─▒n da imk├óns─▒z oldu─čunu biliyoruz. Nitekim ─░stanbul S├Âzle┼čmesiÔÇÖyle ilgili olarak STKÔÇÖlar─▒n ┼čemsiye kurulu┼ču TGTV bir a├ž─▒klama yapm─▒┼č, ─░stanbul S├Âzle┼čmesiÔÇÖnin ÔÇťtedirgin etti─činiÔÇŁ bas─▒n a├ž─▒klamas─▒na ba┼čl─▒k olarak koymu┼čtur. ─░├žeri─čine bakt─▒─č─▒m─▒zda ele┼čtirel bir yan g├Âremedi─čimiz gibi, ├╝yesi KademÔÇÖe yap─▒lan ele┼čtirilere cevap niteli─činde oldu─čunu g├Âr├╝yoruz. Yarg─▒ Reformu StratejisiÔÇÖnde ┼čahs─▒m─▒n da ├Ânerileri al─▒nm─▒┼č oldu─čundan, konunun Milli ─░rade Platformu ile s─▒n─▒rl─▒ olmad─▒─č─▒ anla┼č─▒lmaktad─▒r. YRSÔÇÖdeki sorun, genel anlamda bir hukuk zihniyetinden bahsetmemi┼č olmas─▒ ve yukar─▒da ifade etmeye ├žal─▒┼čt─▒─č─▒m─▒z hususlard─▒r. Sadece AB olmasayd─▒ de─čil, uluslar aras─▒ ele┼čtiri ve bask─▒ olmasa, T├╝rkiyeÔÇÖdeki hukuk zihniyetinin sonucu olarak YRS gibi ├žal─▒┼čma ve belgelerin olmas─▒ m├╝mk├╝n g├Âr├╝nm├╝yor. Nitekim evvelce yap─▒lan Demokratikle┼čme Paketleri, Uyum Yasalar─▒, hep b├Âylesi s├╝re├žlerin sonunda, OHAL veya benzeri hukuk i├žinde, ama hukuk d─▒┼č─▒ uygulamalar─▒n sonunda yap─▒lan d├╝zenlemelerdir. Burada bir ┼čerh koyma zorunlulu─ču do─čdu. Zaman─▒nda ve kendi hukuk zihniyetinin ├╝r├╝n├╝ hukuki d├╝zenlemeler yapamayanlar─▒ bekleyen tehlike, ge├žmi┼čte Tanzimat ve Islahat Fermalar─▒, yak─▒n tarihimizde Uyum Yasalar─▒, g├╝n├╝m├╝zde de ─░stanbul S├Âzle┼čmesi gibi, apart─▒lan ├╝lke veya medeniyetin ruhunu ta┼č─▒yan kavram ve olgular─▒ yasal d├╝zenlemeye d├Ân├╝┼čt├╝rmektir. Bug├╝n de ya┼čad─▒─č─▒m─▒z budur. Hukuka ve temel insan haklar─▒na kulak t─▒kayan y├Ânetimler, bir g├╝n bir ba┼čka medeniyet taraf─▒ndan s├Âz├╝mona hukukla ku┼čat─▒l─▒rlar.

Yarg─▒ Reformu Stratejisinde tutuklu yarg─▒laman─▒n istisnai oldu─ču belirtilmektedir. Tutuklamaya ili┼čkin h├╝k├╝mlerin Ceza Muhakemesi Kanununda var oldu─ču ve s─▒k─▒nt─▒lar─▒n uygulamadan kaynakland─▒─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝ld├╝─č├╝nde, Yarg─▒ Reformu Stratejisinin uygulamaya etkisi olabilir mi? T├╝rkiyeÔÇÖde tutuklama kararlar─▒ genellikle ve ├Âzellikle de sosyal medyan─▒n a─č─▒rl─▒─č─▒ oran─▒nda, sosyal medyadan etkilenerek verilmektedir. Aslolan tutuksuz yarg─▒lanmad─▒r, ancak mahkemeler sosyal medyan─▒n lin├ž kampanyalar─▒ndan etkilenerek kolayl─▒kla tutukluluk karar─▒ verebilmektedir. Ge├žmi┼čte hepimizin haf─▒zas─▒nda tazeli─čini koruyan ├ťmraniye Sap─▒─č─▒ gibi yarg─▒lamalar─▒n, mahkemeler a├ž─▒s─▒ndan fiyasko, yarg─▒lananlar a├ž─▒s─▒ndan ise ├Âm├╝rler boyu s├╝recek i┼čkence ve zul├╝m. Ceza Muhakemesi Kanununda istedi─činiz kadar de─či┼čiklik yap─▒n, sosyal medya yarg─▒lamas─▒n─▒, lin├žini ├Ânleyecek tedbirler almad─▒ktan, hukuk zihniyeti olu┼čturmad─▒ktan, ileti┼čim toplumu, bilgi toplumu a┼čamalar─▒ndan ge├žmedikten sonra istenildi─či kadar yarg─▒ reformu yap─▒ls─▒n nafile.

Konunun tam da buras─▒nda yarg─▒ reformu stratejisi haz─▒rlayan b├╝rokratlara soruyorum: Gizli tan─▒k zulm├╝ne, yarg─▒ kararlar─▒n─▒n aklama kararlar─▒na ra─čmen hayatlar─▒n s├Ânmesine, ├Âzel ve t├╝zel ki┼čilerin fi┼členmesine, cemaat├ži, ter├Ârle iltisakl─▒, sak─▒ncal─▒ ┼čerhlerinin konmas─▒na ili┼čkin bir g├Âr├╝┼č├╝n├╝z, ├ž├Âz├╝m├╝n├╝z, ├Âneriniz var m─▒? Bug├╝n binlerce insan gizli tan─▒kl─▒kla, ihbarc─▒l─▒kla, fi┼členmi┼člikle zulme maruz kalmaktad─▒r. Yarg─▒ Reformu Stratejilerinde bunlara dair bilgi ve ├Ânerilere rastlamad─▒k.

O halde, s─▒k─▒nt─▒lar─▒ sadece uygulamaya hasretmek kolayc─▒l─▒k olur. S─▒k─▒nt─▒lar, hukuk mant─▒─č─▒n─▒n zedelenmi┼č olmas─▒ndan, hukuk sisteminin sa─čl─▒ks─▒z hukuk zihniyetine dayanmas─▒ndan, ileti┼čim ve bilgi toplumu olmak istemeyen ├Ânc├╝lerin, kanaat ├Ânderlerinin, siyaset├žilerin, b├╝rokratlar─▒n hukuk toplumu olma yolunda hi├žbir zahmete katlanmamas─▒ndan ve tabii ki t├╝m bu olup biteni g├Âzlemleyen yarg─▒ mensuplar─▒n─▒n uydum kalabal─▒─ča demesinden kaynakland─▒─č─▒n─▒ kabul etmek gerekiyor.

Siyasilerin yarg─▒lamalara etkisi herkesin g├Âz├╝ ├Ân├╝nde ger├žekle┼čirken Yarg─▒ Reformu Stratejisi ile insanlar─▒n yarg─▒ya olan g├╝veninin artmas─▒n─▒ bekleyebilir miyiz?

Yukar─▒da verilen ├Ârnekler, Cumhurba┼čkan─▒ Ba┼čyard─▒mc─▒s─▒n─▒n yarg─▒ya g├╝ven endeksinde verdi─či d├╝┼č├╝k oran─▒n nedenlerini a├ž─▒kl─▒yor. Ancak a├ž─▒klamalarda bu tespitlere yer yok, bunlar─▒ da biz hat─▒rlatm─▒┼č olal─▒m. Yarg─▒ya olan g├╝vensizlik a├ž─▒k olarak g├Âr├╝nendir. ├ľrt├╝n├╝n alt─▒nda ise hukuk sistemine olan g├╝vensizlik yatmaktad─▒r. Belki de vatanda┼č ad─▒n─▒ koyamad─▒─č─▒ i├žin sadece yarg─▒ g├╝nah ke├žisi oluyor.

Bu konuyu bir soru ile ta├žland─▒ral─▒m:
Hukuk Muhakemeleri Kanununda yarg─▒ mensuplar─▒n─▒n, ├Âzellikleri say─▒lm─▒┼č. H├ókim ve Savc─▒lar Kanununda ba─č─▒ms─▒zl─▒k, vicdan sahibi olmak, mesle─če yak─▒┼čan tutum ve davran─▒┼člar i├žinde olmak, bilgili olmak, ┼čerefli olmak, tarafs─▒zl─▒k gibi baz─▒ vas─▒flara h├ókimlerin haiz olmas─▒ gerekti─či yaz─▒l─▒d─▒r. Anayasa Mahkemesinin Kurulu┼ču ve Yarg─▒lama Usulleri Hakk─▒nda Kanunda da h├ókim do─čruluk, d├╝r├╝stl├╝k, tarafs─▒zl─▒k, hakka sayg─▒l─▒ olma, ba─č─▒ms─▒zl─▒k, vicdan sahibi olma, namuslu ve ┼čerefli olma gibi vas─▒flara sahip olmal─▒d─▒r. ─░yi g├╝zel de uygulamay─▒ yapacak olan h├ókimler gibi yasalar─▒ yapan siyasilerin de ayn─▒ vas─▒flara sahip olmas─▒ gerekmez mi? Bu ├želi┼čkileri g├Âren vatanda┼č─▒n hukuk sistemine ve yarg─▒ya g├╝venini hangi hakla bekliyoruz?

ÔÇťT├╝rkiyeÔÇÖde insan haklar─▒ ihlali yoktur.ÔÇŁ diyen siyasileri g├Âr├╝yoruz. Yarg─▒ Reformu Stratejisinde insan haklar─▒ ile ilgili umut vadeden bir a├ž─▒klama g├Âremiyoruz. ─░nsan haklar─▒na ili┼čkin ├žal─▒┼čmalar yapmadan hukuk devleti olu┼čmas─▒n─▒ bekleyebilir miyiz?

Bu konu ├Ânemli bir yarad─▒r. Bu g├╝n siyasi arena, ge├žmi┼čin ma─čdurlar─▒, ┼čimdinin ma─črurlar─▒ ile dolu. 28 ┼×ubat s├╝recinde en temel haklar─▒ ellerinden al─▒nm─▒┼č baz─▒ insanlar─▒n siyasi arenaya terfilerinden sonra bu haks─▒z, hukuksuz uygulamalar─▒ unutmu┼č g├Âr├╝n├╝yorlar. Belki de kendi iktidarlar─▒nda bu zul├╝mlerin olmayaca─č─▒na inand─▒r─▒lm─▒┼člar. ─░yi de vatanda┼č─▒n medyada g├Ârd├╝klerini de mi g├Ârm├╝yorlar? Yoksa bug├╝n kendilerine hukuka ayk─▒r─▒ hukuk(!) kurallar─▒ uygulananlar─▒n, gizli tan─▒k ma─čdurlar─▒n─▒n, fi┼členen insanlar─▒n, yarg─▒lanmadan bu zul├╝mlere m├╝stahak olduklar─▒n─▒ m─▒ d├╝┼č├╝n├╝yorlar? Saadet Partisi Genel Ba┼čkan─▒ÔÇÖn─▒n fi┼členerek sak─▒ncal─▒ hale getirilmesi, pasaportuna el konulmas─▒n─▒, ge├žmi┼čte kendilerine yap─▒lan haks─▒z uygulamalarla kar┼č─▒la┼čt─▒rmayan, empati yapmayan zihinde hukuk mu arayaca─č─▒z? Ge├žmi┼čte baz─▒ sistem sahipleri(!) onlar i├žin de ├Âyle d├╝┼č├╝nm├╝┼čler, haklar─▒n─▒ gasp etmi┼čler, onlar─▒ A─░HM kap─▒lar─▒na s├╝r├╝klemi┼člerdi. Onlar bu muameleyi hak etmiyorlard─▒ ki biz de onlar─▒n savunmalar─▒na katk─▒ yaparak, m├╝dafili─čini ├╝stlenmi┼čtik. Haks─▒zl─▒klar─▒n sadece bu arkada┼člar─▒m─▒za de─čil, t├╝m millete ve insanl─▒─ča yap─▒ld─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nerek, inanarak yapm─▒┼čt─▒k.

┼×imdi ne de─či┼čti? Orta─č─▒ oldu─ču iddia edilen Avrupa hukukunda de─či┼čiklikler mi oldu? Yoksa T├╝rkiyeÔÇÖde insan haklar─▒ ihlalleri olmuyor da biz mi uyduruyoruz. Bir Allah kulu ├ž─▒k─▒p da verdi─čimiz ├Ârneklere itiraz edebilir mi? ÔÇťBunlar tekil, bireysel ├ÂrneklerÔÇŁ diyebilir mi. Daha d├╝n ve bug├╝n, merhametimize, misafirperverli─čimize s─▒─č─▒nan Suriyeli aileleri b├Âlerek, kad─▒nlar─▒n─▒ ve ├žocuklar─▒n─▒ burada al─▒koyarak erkeklerini ├╝lkelerine g├Ânderdi─čimizi g├Ârmezden mi gelelim?

Yarg─▒ Reformu Stratejisinde OHALÔÇÖin makul s├╝re devam etti─či, daha sonra kald─▒r─▒ld─▒─č─▒ iddia ediliyor. T├╝rkiyeÔÇÖde OHAL kald─▒r─▒lm─▒┼č m─▒d─▒r? OHALÔÇÖin etkilerinin yarg─▒lamada halen devam etti─čini s├Âyleyebilir miyiz?

Belki biraz tuhaf gelebilir ama ya┼čad─▒─č─▒m y─▒llar boyunca g├Ârd├╝─č├╝m, bildi─čim, T├╝rkiyeÔÇÖde s├╝rekli matine OHAL uygulamas─▒ oldu─čudur. Bazen ad─▒n─▒ koyarlar, bazen ad─▒n─▒ yumu┼čat─▒rlar, bazen de yokmu┼č gibi alg─▒lamam─▒z─▒ isterler. Bug├╝n ya┼čanan sonuncu haldir. Bize bunun bir OHAL de─čil, ola─čan hal oldu─čunu, bu kabulde hakl─▒l─▒klar─▒ oldu─čunu anlatmaya ├žal─▒┼č─▒yorlar. Hepimiz bu ├╝lkede ya┼č─▒yoruz. Elbette T├╝rkiye ├╝zerinde oynanmak istenen oyunlar─▒ g├Âr├╝yor ve biliyoruz. Ancak ┼čunu da biliyoruz, devletin dini adalettir. Adaletten ayr─▒ld─▒─č─▒m─▒zda hi├žbir mazeret, hukuk toplumu olamay─▒┼č─▒m─▒z─▒ anlatamaz. Yukar─▒da sayd─▒klar─▒m─▒z birer uygulama yanl─▒┼čl─▒klar─▒, istisnai haller de─čildir. ─░stiklal Mahkemelerini kald─▒rm─▒┼č gibi yapt─▒k, yerine ola─čan├╝st├╝ mahkemeleri getirdik. H├ókim teminat─▒n─▒ kald─▒rd─▒k, savunmay─▒ yok sayd─▒k, Anayasam─▒za bile bir kurum olarak koymay─▒ ak─▒l edemedik veya istemedik. Ne hukuk zihniyetine sahip olduk, ne de bunu istedik.

AllahÔÇÖ─▒n her g├╝n├╝, yedi d├╝vel edebiyat─▒ ile uyutulmaya ├žal─▒┼č─▒ld─▒k. Ne zaman insanca bir d├╝┼č├╝nce veya ele┼čtiri getirsek, ÔÇś┼čimdi s─▒ras─▒ de─čilÔÇÖ, ÔÇśsen de mi abiÔÇÖ gibi laflarla ├Âtelendik. Bunlar OHAL de─čilse, nedir OHAL? Bir hukuk├žu karde┼čimin raporundaki deyimiyle, OHAL, BU HAL

OHAL hukukun i├žinde d├╝zenlenmi┼č bir kurumdur, el hak do─črudur. Ancak hukuk i├žinde mi kalm─▒┼čt─▒r?

Kald─▒ ki o ÔÇśhukukÔÇÖ dedi─čimiz, ger├žekten hukuk mudur?

Hukuk, hakkÔÇÖ─▒n ├žo─čuludur, muhatap oldu─čumuzda bir sistemin de ad─▒d─▒r, hukuk sistemi. OHAL bir├žok temel hakk─▒ ihlal etti─čnde, kald─▒r─▒lm─▒┼č gibi g├Âr├╝nd├╝─č├╝nde, hukuk zihniyetimiz de─či┼čmedi─či m├╝ddet├že y├╝r├╝rl├╝kte olacakt─▒r ve y├╝r├╝rl├╝ktedir. Yukar─▒da sayd─▒─č─▒m─▒z hususlar, bir daha tekrar edeyim, uygulama hatas─▒ de─čildir. Yasalar─▒n de─čil, hukuk zihniyetinin ├╝r├╝n├╝d├╝r.

G├╝zel bir s├Âyle┼či idi, te┼čekk├╝r ederiz.

Ben te┼čekk├╝r ederim. ─░yi ├žal─▒┼čmalar diliyorum.