Arabuluculuk ve Tahkim

...


Tahkim insanlar─▒ has─▒m yerine ÔÇśh─▒s─▒mÔÇÖ yapar Arabuluculuk, taraflar─▒ uzla┼čt─▒rmaya y├Ânelik bir i┼člemken; tahkim, t├╝m alternatif yollar t├╝ketildikten sonra ba┼čvurulacak yarg─▒ yoludur 1) Arabuluculuk sisteminin AvrupaÔÇÖda ve d├╝nyada uygulamas─▒ yayg─▒nken T├╝rkiyeÔÇÖde yeni yeni kanunla┼čt─▒r─▒l─▒p uygulanmaya kondu─čunu g├Âr├╝yoruz. Ancak halen arabuluculuk uygulamalar─▒n─▒n istenilen seviyede olmad─▒─č─▒ s├Âyleniyor ve insanlar─▒n arabuluculuk sistemine dair yeterli bilgiye sahip olmamas─▒ bunun ba┼čl─▒ca nedeni olarak g├Âsteriliyor. Basit├že bir tan─▒m yap─▒lacak olursa arabuluculuk nedir, siz arabuluculu─ča nas─▒l yakla┼č─▒yorsunuz? Kanunun tarifi ile Arabuluculuk: Sistematik teknikler uygulayarak, g├Âr├╝┼čmek ve m├╝zakerelerde bulunmak amac─▒yla taraflar─▒ bir araya getiren, onlar─▒n birbirlerini anlamalar─▒n─▒ ve bu suretle ├ž├Âz├╝mlerini kendilerinin ├╝retmesini sa─člamak i├žin aralar─▒nda ileti┼čim s├╝recinin kurulmas─▒n─▒ ger├žekle┼čtiren, uzmanl─▒k e─čitimi alm─▒┼č olan tarafs─▒z ve ba─č─▒ms─▒z bir ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼činin kat─▒l─▒m─▒yla ve ihtiyar├« olarak y├╝r├╝t├╝len uyu┼čmazl─▒k ├ž├Âz├╝m y├Ântemidir. Arabuluculuk, uyu┼čmazl─▒klar─▒n ├ž├Âz├╝m yollar─▒ndan biridir. Devlet yarg─▒s─▒n─▒n, so─čuk duvarlar─▒ aras─▒nda birbirlerine has─▒m olacak taraflar─▒n, birbirleriyle h─▒s─▒m olarak devam etmelerinin yolu, devlet yarg─▒s─▒ d─▒┼č─▒nda ├ž├Âz├╝m yollar─▒n─▒ benimsemeleri ve uygulamalar─▒d─▒r. Maalesef, bu ├ž├Âz├╝m yollar─▒ insan─▒m─▒z─▒n zihninden ve prati─činden uzakla┼čt─▒r─▒lm─▒┼č, yalanyanl─▒┼č devlet yarg─▒s─▒ ile yetinilir olmu┼čtur. 2) Arabuluculu─čun tarihine bakt─▒─č─▒m─▒zda ├žok farkl─▒ co─črafya ve hukuk sistemlerinde uyguland─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝yoruz. Bu durum, sulhun insan─▒n f─▒trat─▒nda var olan bir haslet oldu─čunu ve buradan hareketle arabuluculuk sisteminin de insandaki sulh temay├╝l├╝n├╝n bir d─▒┼čavurumu oldu─čunu s├Âyleyebilir miyiz? Sulh, ─▒slah, bar─▒┼č, bunlar insan f─▒trat─▒nda var olan ├Ânemli bir hasletlerdir. Nitekim KurÔÇÖan-─▒ Kerimde Nisa suresi 35. Ayet, e┼čler aras─▒nda uyu┼čmazl─▒k halinde her iki taraftan birer hakem se├žilip aralar─▒ndaki uyu┼čmazl─▒─č─▒n giderilmesi emredilmi┼čtir. Bu bir hakemlik gibi g├Âr├╝lse de, hakemlerin bo┼čama yetkisi olmad─▒─č─▒ndan bir arabuluculuk-tahkim kar─▒┼č─▒m─▒ bir ├ž├Âz├╝m oyludur. Aslolan sulh olmakt─▒r, bo┼čanmak de─čil. Nisa suresi 128. Ayette de ÔÇťSulh daima hay─▒rl─▒d─▒rÔÇŁ denilmektedir. Halk aras─▒nda da, en k├Ât├╝ sulh, en iyi nizadan hay─▒rl─▒d─▒rÔÇŁ ├Âzdeyi┼či vard─▒r. ´Ç¬ R├Âportaj, M├ťS─░ADÔÇÖ─▒n ├çER├çEVE DERG─░S─░ÔÇÖnin 69. Say─▒s─▒nda (May─▒s-Haziran 2015) Kapak R├Âportaj─▒ olarak ÔÇťTahkim, insanlar─▒ HASIM yerine HISIM yapar ba┼čl─▒─č─▒ ile yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r. 2 Bakara suresi 224, Hud-117, ┼×uara-151, Ha┼čr-123. Ayetleri insandaki sulh y├Ân├╝ne i┼čaret eden ve sulh├╝ ├Âng├Âr├╝p emreden Allah kelam─▒d─▒r. Yaratt─▒─č─▒n─▒ en iyi bilen Allah, kullar─▒n─▒ sulhe y├Ânlendirmi┼č, insanlar da f─▒tratlar─▒n─▒n sesine kulak vermektedirler. Ancak pozitif hukuk sistemleri yak─▒n zamana kadar bu sese kulak t─▒kam─▒┼člar, ancak insan f─▒trat─▒n─▒n y├Âneliminden kendilerini kurtaramam─▒┼člard─▒r. Bat─▒ÔÇÖda uyu┼čmazl─▒klar─▒n ├ž├Âz├╝m├╝nde devlet yarg─▒s─▒ d─▒┼č─▒na ta┼čman─▒n izah─▒ budur. Sonu├žta insanl─▒k f─▒trat─▒n─▒n sesine uyarak devlet yarg─▒s─▒ d─▒┼č─▒nda uyu┼čmazl─▒k ├ž├Âz├╝m yollar─▒na kavu┼čmu┼čtur. 3) Kendi tarihimize de bakt─▒─č─▒m─▒zda modern d├Ânemlere kadar uzanan ─░slam Hukuku uygulamas─▒na ┼čahit olmaktay─▒z. Peki, ─░slam Hukukunda arabuluculuk bir uyu┼čmazl─▒k ├ž├Âz├╝m y├Ântemi olarak kabul edilmi┼č midir? Bunun Osmanl─▒ÔÇÖdaki yans─▒mas─▒ nas─▒l olmu┼čtur? ─░slam Hukuku uygulamalar─▒nda uyu┼čmazl─▒klarda arabuluculuk ├žok ├Ânemli ve insanlar aras─▒nda sulh├╝n yayg─▒nla┼čmas─▒n─▒ sa─člayan uygulamad─▒r. ─░slam Hukukunda arabuluculuk sistemi ÔÇśHisbe Te┼čkilat─▒ÔÇÖ eliyle y├╝r├╝t├╝l├╝rd├╝. Arabuluculu─čun ad─▒ da ÔÇś─░htisabÔÇÖt─▒r. ─░htisab, sevab─▒n─▒ umarak bir i┼či yapmak, ak─▒ll─▒ ve basiretli bir ┼čekilde y├Ânetmek, ├žirkin bir i┼č yapan─▒ k─▒namak, hesaba ├žekmek manas─▒na gelir. ─░htisab mastar─▒ndan t├╝reyen bir isim olan hisbe kelimesi ise, terim olarak ÔÇťemr-i bilmaÔÇÖruf nehyi aniÔÇÖl m├╝nkerÔÇŁ prensibi uyar─▒nca ger├žekle┼čtirilen genel ahlak─▒ ve kamu d├╝zenini koruma faaliyetlerini ve ├Âzellikle bununla g├Ârevli m├╝esseseyi ifade eder. Bu i┼čle g├Ârevli memura tarihsel s├╝re├ž i├žinde farkl─▒ isimlerle ├ža─čr─▒lmakla beraber genel olarak ÔÇťmuhtesibÔÇŁ denir. Hisbe Te┼čkilat─▒ÔÇÖn─▒ sadece bir arabuluculuk olarak de─čil, ayn─▒ zamanda kamu denetimini sa─člayan, pazar─▒ denetleyen, gerekti─činde yapt─▒r─▒m da uygulayabilen kurum olarak anlamak gerekir. Hisbe faaliyeti ki┼či, toplum ve devlet haklar─▒na kar┼č─▒ tecav├╝z ve ihlalleri ├Ânlemeyi, toplumun ortak de─čerlerini korumay─▒ gaye edinir. Bu yap─▒l─▒rken de, ki┼čilerin ├Âzel hayatlar─▒n─▒n irdelenmemesi, ki┼čilik haklar─▒n─▒n ├ži─čnenmemesi, k├Ât├╝l├╝─č├╝n a├ž─▒k ve herkes taraf─▒ndan reddedilen bir nitelik ta┼č─▒mas─▒ gibi hususlara dikkat edilir. Hisbe Te┼čkilat─▒nda g├Ârevli ki┼čiye ÔÇśmuhtesibÔÇÖ denir. Muhtesib, kendisine getirilen uyu┼čmazl─▒klara bakt─▒─č─▒ gibi, mahkemelerin kendisine g├Ânderdi─či uyu┼čmazl─▒klar─▒n taraflar─▒n─▒ sulh etme g├Ârevi de vard─▒r ki g├╝n├╝m├╝zde Arabuluculuk tam da bu i┼člevsellikle yeniden d├╝zenlenmektedir. 4) Sizin tahkim ├╝zerine detayl─▒ ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒z mevcut, dolay─▒s─▒yla bu alanda ├Ânemli isimlerden birisiniz. Tahkim ve arabuluculuk ├Âz├╝nde sulh temelli ├ž├Âz├╝m yollar─▒d─▒r. Peki, tahkim ve arabuluculu─čun ├Ârt├╝┼čt├╝─č├╝ ve ayr─▒┼čt─▒─č─▒ noktalar nelerdir? Uyu┼čmazl─▒─č─▒n tahkimle ├ž├Âz├╝lmesi yerine arabulucu arac─▒l─▒─č─▒ ile ├ž├Âz├╝lmesi taraflara ne kazand─▒r─▒r? 3 Tahkim konusuna girmeden ├Ânce, uyu┼čmazl─▒klar─▒n ├ž├Âz├╝m├╝nde devlet yarg─▒s─▒ d─▒┼č─▒ndaki ├ž├Âz├╝m yollar─▒na bakmam─▒z gerekir. Uyu┼čmazl─▒klar─▒n ├ž├Âz├╝m├╝nde devlet yarg─▒s─▒ d─▒┼č─▒nda ├ž├Âz├╝m yollar─▒ olarak; - M├╝zakere Yolu: (Taraflar─▒n uyu┼čmazl─▒klar─▒ kendi aralar─▒nda g├Âr├╝┼čerek ├ž├Âzmeye ├žal─▒┼čmas─▒ yoludur) - Uzla┼čt─▒rma (Arabuluculuk) Yolu: Uzla┼čt─▒rmada, taraflar─▒n iyi niyetinin yan─▒ s─▒ra uzla┼čt─▒r─▒c─▒n─▒n kimli─či de ├Ânemli rol oynamaktad─▒r. Uzla┼čt─▒rma / Arabuluculuk, genellikle hakemlikle kar─▒┼čt─▒r─▒l─▒r. Arabulucunun taraflar─▒ getirdi─či son durum, -e─čer evvelce s├Âzle┼čmelerinde bunu belirtmi┼člerse- kesin delil mahiyetindedir. Nitekim taraflar mahkemede Arabulucunun kendilerini getirdi─či son durumu bir kere daha huzurda ikrar ederek h├ókimin kesin karar vermesini sa─člamaktad─▒rlar. Uzla┼čt─▒rma/Arabuluculuk, tahkim veya resmi yarg─▒n─▒n ├Ân ad─▒m─▒ olarak da g├Âr├╝lebilir. Taraflar arabuluculukta anla┼čamad─▒klar─▒ takdirde uyu┼čmazl─▒─č─▒ tahkime veya mahkemeye g├Ât├╝rebileceklerdir. Dolay─▒s─▒yla uzla┼čt─▒rma / arabuluculuk bir yarg─▒ yolu de─čildir. Di─čer ├ž├Âz├╝m yollar─▒ gibi devlet yarg─▒s─▒ ve tahkim ├Âncesi uyu┼čmazl─▒k giderme yollar─▒d─▒r. Arabulucunun uyu┼čmazl─▒─č─▒ h├╝kme ba─člayaca─č─▒ taraflarca kabul edilmi┼č ise tayin edilen ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼či art─▒k bir uzla┼čt─▒r─▒c─▒ de─čil hakem-bilirki┼čiÔÇÖdir. T├╝rkiyeÔÇÖde TOBB ve ─░TO gibi meslek kurulu┼člar─▒ uzla┼čt─▒rma kurallar─▒ tespit ederek, uzla┼čt─▒rma kurumuna katk─▒ sa─člamaya ├žal─▒┼čmaktad─▒rlar. Milletleraras─▒ Ticaret Odas─▒ (MTO) da ICC ─░htiyar├« Uzla┼čma Kurallar─▒ belirlemi┼č ve yay─▒nlam─▒┼čt─▒r. MTO d─▒┼č─▒nda da en ├žok bilinen kurumsal uzla┼čt─▒rma prosed├╝rleri, Uluslararas─▒ Ticaret Hukuku Komisyonu (UNCITRAL), Yat─▒r─▒m Uyu┼čmazl─▒klar─▒n─▒n Halline Dair Uluslararas─▒ Merkez (ICSID) ve Uluslararas─▒ M├╝hendisler ve M├╝┼čavirler Birli─či (FIDIC) taraf─▒ndan y├╝r├╝t├╝len uzla┼čt─▒rmalard─▒r. - Hakem-Bilirki┼čilik Yolu: Taraflar─▒n, aralar─▒ndaki s├Âzle┼čmenin ifas─▒ s─▒ras─▒nda ortaya ├ž─▒kacak teknik sorunlar─▒n ├ž├Âz├╝mlenebilmesi i├žin uzman bir ki┼čiye yetki vermeleridir. Hakem-bilirki┼činin incelemeleri sonucunda konu ayd─▒nlanm─▒┼č ve taraflar ikna olmu┼č iseler ihtil├óf resmi yarg─▒ya veya tahkime gitmeden ├ž├Âz├╝lm├╝┼č olur. Taraflar, hakem-bilirki┼činin kararlar─▒na uyacaklar─▒na s├Âz vermi┼člerse, karara uymad─▒klar─▒nda tahkim veya mahkemede bu karar kesin delil say─▒l─▒r. Aksi halde hakem-bilirki┼činin i┼člevi uzla┼čt─▒r─▒c─▒ / arabuluculuk olur. Taraflar, dilediklerinde TOBB ve ─░TO b├╝nyesinde mevcut hakem-bilirki┼či listelerinden uzman ki┼čiler tayin edilebilir veya bu kurumlar─▒n y├Ânetiminde hakembilirki┼čilik kurumu i┼čletilebilir. Milletleraras─▒ uyu┼čmazl─▒klarda da Milletleraras─▒ Ticaret Odas─▒ (MTO) taraf─▒ndan 1976ÔÇÖda Uluslararas─▒ Teknik-Bilirki┼čilik Merkezi kurulmu┼čtur. - S├Âzle┼čmelere ├ť├ž├╝nc├╝ Ki┼čilerin m├╝dahalesi: S├Âzle┼čmede bo┼čluklar bulunmas─▒, s├Âzle┼čmenin yorumlanmas─▒ ve s├Âzle┼čmenin de─či┼čen ┼čartlara uyarlanmas─▒ hallerinde; taraflar aras─▒nda yetkilendirilecek ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼činin, taraflar─▒ dostane ├ž├Âz├╝me ula┼čt─▒rmas─▒ m├╝mk├╝n olabilmektedir. Bunun i├žin de taraflar─▒n s├Âzle┼čmelerinde bu ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼čiyi veya bu ├ž├Âz├╝me ula┼čt─▒rabilecek kurumu tayin etmeleri gerekir. S├Âzle┼čmede, ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼činin kararlar─▒na uyma ┼čart─▒ konulmu┼čsa, ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼činin kararlar─▒ mahkemede kesin delil 4 niteli─činde olacakt─▒r. Yani ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼činin karar─▒ hakem veya mahkeme karar─▒ gibi kesin karar de─čildir. Uluslararas─▒ s├Âzle┼čmelerin yorumlanmas─▒, tamamlanmas─▒ ve de─či┼čen ┼čartlara uyarlanmas─▒ MTO taraf─▒ndan 1978ÔÇÖde y├╝r├╝rl├╝─če giren ÔÇťAkd├« M├╝nasebetleri D├╝zenleme KomitesiÔÇŁ ve ÔÇťAkd├« M├╝nasebetleri D├╝zenleme Kurallar─▒ÔÇŁ ├žer├ževesinde y├╝r├╝t├╝lebilmektedir. - ├ľn Hakemlik Yolu: Bu bir acil m├╝dahale ve ge├žici tedbirler yoludur. Uyu┼čmazl─▒k halinde taraflarca se├žilecek bir ├╝├ž├╝nc├╝ ki┼či bu sorunlar─▒n ├ž├Âz├╝m├╝nde taraflar─▒n hak ve y├╝k├╝ml├╝l├╝klerini tespit etmekte, zarar─▒n b├╝y├╝mesini engellemek i├žin delilleri koruma alt─▒na alarak acil ve ge├žici tedbirler alabilmektedir. ├ľn hakem, hakemden ayr─▒ bir niteli─če sahiptir. ├ľn hakem, sorunlar─▒n ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒ anda duruma m├╝dahale etmekte ve sorun b├╝y├╝meden ├ž├Âz├╝me karar vermektedir. Kararlar─▒ ge├žicidir. ├ľn hakemlik genel itibariyle bir dostane ├ž├Âz├╝m yoludur. Uluslararas─▒ ihtil├óflar─▒n ├ž├Âz├╝m├╝nde kullan─▒lmak ├╝zere MTO taraf─▒ndan 1 Ocak 1990ÔÇÖda y├╝r├╝rl├╝─če giren ÔÇť├ľn Hakemlik Usul├╝ne Dair KurallarÔÇŁa g├Âre ├ľn Hakemlik Usul├╝, ÔÇťMTO Tahkim Mahkemesi Sekreterli─čiÔÇŁ taraf─▒ndan y├╝r├╝t├╝lmektedir. - Tahkim: Anla┼čmazl─▒klar─▒n devlet yarg─▒s─▒ d─▒┼č─▒nda, ├Âzel bir organ arac─▒l─▒─č─▒ ile ├ž├Âz├╝mlenmesidir. ─░hkak-─▒ hakk─▒n zararlar─▒n─▒ g├Ârebilen insanl─▒k, hen├╝z devlet otoritesinin tan─▒nmad─▒─č─▒ zamanlarda ba┼člamak ├╝zere ilk yarg─▒ kurulu┼ču olarak TahkimÔÇÖi geli┼čtirmi┼č, bil├óhare devlet otoritesinin tan─▒nmas─▒ ile de devlet yarg─▒s─▒ olu┼čmu┼čtur. Yani Tahkim, ilk yarg─▒ yoludur. Tahkim kurumunun, hukuk tarihi kadar eski oldu─ču bilinmektedir. Hatta Kitab-─▒ MukaddesÔÇÖle ilgili kaynaklar, Hz. S├╝leymanÔÇÖ─▒n hakem olarak ihtil├óflar─▒n ├ž├Âz├╝m├╝ne nezaret etti─čini kaydederler. Nisa-35 ve Maide-42, 43. Ayetleri ─░sl├óm hukukunda tahkimin en ├Ânemli dayanaklar─▒n─▒ te┼čkil ederler. Arabuluculuk bir yarg─▒lama de─čil, ad─▒ ├╝st├╝nde taraflar─▒ uzla┼čt─▒ran kurumdur. Uzla┼čmazlarsa yap─▒lacak i┼č tahkim veya devlet yarg─▒s─▒na gitmeleridir. Bu ├Ânemli ayr─▒md─▒r. Zaman zaman yanl─▒┼č uygulamalarla arabuluculuk yapan ┼čahs─▒n kararlar─▒ hakem karar─▒ gibi alg─▒lanmakta, arabuluculuktan da hakemlikten de elde edilecek yarar sa─članamamaktad─▒r. Uyu┼čmazl─▒k, m├╝mk├╝nse TahkimÔÇÖden ├Ânceki ├ž├Âz├╝m yollar─▒ denenerek, sonu├ž al─▒namazsa Tahkime gitmek gerekir. 5) T├╝rk Yarg─▒ Sisteminin i├žinden ├ž─▒kamad─▒─č─▒ belli ba┼čl─▒ sorunlar var. Bunlar─▒n en ba┼č─▒nda mahkemelerin yo─čun i┼č y├╝k├╝, birikmi┼č dosyalar, yarg─▒laman─▒n ├žok uzun zaman almas─▒ ve uzun bekleyi┼čin sonucunda verilen h├╝km├╝n taraflar─▒ tatmin etmemesi gibi sorunlar─▒ sayabiliriz. B├╝t├╝n bunlar─▒ g├Âz ├Ân├╝ne al─▒nca arabuluculuk sadra ┼čifa verebilir mi? Arabuluculuk bu sorunlar─▒n tek ba┼č─▒na ┼čifas─▒ de─čildir. Mahkemelerin y├╝k├╝n├╝ azaltacak olan yukar─▒da say─▒l─▒ ├ž├Âz├╝m yollar─▒d─▒r ki i├žlerinde Tahkim kesin ├ž├Âz├╝m yoludur. Zira Tahkim kararlar─▒ kesin karar niteli─čindedir. Hatta devlet yarg─▒s─▒na g├Ât├╝r├╝len kararlar ÔÇś─░cra KabiliyetiÔÇÖ kazan─▒r. 5 6) Arabuluculu─čun ve ├Âzellikle de TahkimÔÇÖin T├╝rkiyeÔÇÖde yayg─▒n bir tercih haline gelmesi i├žin neler yap─▒labilir ve bu hususta hukuk teorisyenleri ve uygulay─▒c─▒lar─▒n─▒n ├╝st├╝ne d├╝┼čen g├Ârev nedir? Sorunuzun tam kar┼č─▒l─▒─č─▒ HUKUKUN YAYGINLA┼×TIRILMASIÔÇÖd─▒r. Yak─▒n zamanlara kadar hukuk belli bir kesimin, tabakan─▒n u─čra┼č alan─▒ say─▒l─▒yordu. Bat─▒ÔÇÖda insan haklar─▒nda ya┼čanan geli┼čmelerle insanlar─▒n hukukla tan─▒┼čmalar─▒ ve hukuki ├ž├Âz├╝m yollar─▒nda g├Ârev almalar─▒ ve gerek kendi aralar─▒nda gerekse kamu kurumlar─▒ ile birlikte devlet yarg─▒s─▒ d─▒┼č─▒nda uyu┼čmazl─▒klar─▒n─▒ ├ž├Âzme iradeleri g├Âstermeleri ile hukuk yayg─▒nla┼čmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. Bunda insan haklar─▒ aktivistlerinin kesin rol├╝ vard─▒r. Nitekim bizde de, d├╝nyadaki ├Ârnekleri gibi T├╝ketici haklar─▒nda T├╝ketici Hakem heyetleri, Reklam Kurulu ├╝yelikleri, Sa─čl─▒k alan─▒nda Hasta Haklar─▒ Kurullar─▒ ve Etik Kurullar ├╝yelikleri ve faaliyetleri gibi ├Ârnekler devlet yarg─▒s─▒ d─▒┼č─▒nda ├ž├Âz├╝m yollar─▒ aray─▒┼člar─▒ ve sonu├žlar─▒d─▒r. ┼×imdi bunu, uyu┼čmazl─▒klar─▒n ├ž├Âz├╝m├╝nde Tahkim yolunu geli┼čtirmekle g├╝├žlendirmeliyiz. Burada ayd─▒nlar─▒m─▒za b├╝y├╝k g├Ârev d├╝┼č├╝yor. ├ľncelikle hukuk├žular─▒m─▒z ve i┼č adamlar─▒m─▒z (─░┼č d├╝nyas─▒ kurulu┼člar─▒m─▒z) uyu┼čmazl─▒klar─▒n devlet yarg─▒s─▒ d─▒┼č─▒nda ├ž├Âz├╝m yollar─▒n─▒ d├╝┼č├╝nmeli ve geli┼čtirmeliler. Esasen bu konu bir s├Âyle┼činin s─▒n─▒rlar─▒n─▒ ├žok├ža a┼čmaktad─▒r. Belki ayr─▒ bir s├Âyle┼či konusu olabilecek konudur. ┼×u kadar─▒n─▒ s├Âylemeliyim ki, devlet yarg─▒s─▒ d─▒┼č─▒ndaki t├╝m ├ž├Âz├╝m yollar─▒ insan f─▒trat─▒na en uygun yollard─▒r. ─░nsan─▒m─▒za bu yollar─▒n iyi anlat─▒lmas─▒, kendi yararlar─▒n─▒n oldu─ču ifade edilmesi gerekir. Hukuk├žular─▒m─▒z ne yaz─▒k ki, devlet yarg─▒s─▒ d─▒┼č─▒ndaki yollar ├╝zerinde kafa yormamakta, kendilerine okulda ├Â─čretilenlerin d─▒┼č─▒na ├ž─▒kmamaktad─▒r. Okullarda da a─č─▒rl─▒k devlet yarg─▒s─▒nad─▒r. D├╝nyan─▒n tersine giden bir durumu ya┼čamaktay─▒z. D├╝nyada geli┼čmi┼č ├╝lkeler hukuk ve yarg─▒ sorunlar─▒n─▒ ├ž├Âzmek i├žin, bir ba┼čka deyi┼čle hukuk devleti olabilmek i├žin ├Âncelikle ileti┼čim toplumu olmak, s─▒ras─▒yla bilgi toplumu ve sonras─▒nda da hukuk toplumu olu┼čturarak hukuk devletiÔÇÖne ula┼čabilmi┼člerdir. (Bu da ayr─▒ bir s├Âyle┼či konusu olabilir) 7) Derneklerin tahkim s├╝recine yakla┼č─▒mlar─▒ hakk─▒nda ne d├╝┼č├╝n├╝yorsunuz? Tahkimin daha ├žok prosed├╝re sahip oldu─ču dolay─▒s─▒yla arabuluculu─čun yeterli olaca─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝lmekte. ├ťye i┼čadamlar─▒m─▒z─▒ hangi ├ž├Âz├╝m yoluna kanalize etmeliyiz? Konu dernekler de─čildir. Konu insanlar─▒n hukuk bilgilerinin geli┼čtirilmesidir. Dernekler sadece kendi ├╝yelerinin sorunlar─▒ ile ilgilenmektedir. Yukar─▒da da de─čindi─čimiz gibi, arabuluculuk bir yarg─▒lama de─čil, taraflar─▒ uzla┼čt─▒rmaya y├Ânelik bir i┼člemdir. Tahkim ise, t├╝m alternatif yollar t├╝ketildikten sonra ba┼čvurulacak yarg─▒ yoludur. Toplumda ├Âteden beri tahkim uygulamalar─▒ arabululuculuk veya hakem-bilirki┼čilik olarak alg─▒land─▒─č─▒ i├žin arabuluculuktan da hakemlikten de istenen sonu├žlar al─▒namam─▒┼č, uzla┼čma da tahkim yarg─▒lamas─▒ da kad├╝k kalm─▒┼čt─▒r. 6 ├ťye i┼čadamlar─▒n─▒za devlet yarg─▒s─▒ d─▒┼č─▒nda kalan t├╝m uyu┼čmazl─▒k ├ž├Âz├╝m yollar─▒n─▒ denemelerini, bunun i├žin her birini kurumla┼čt─▒rarak uzla┼č─▒lamayan durumlarda Tahkime gitmelerini ├Âneriyorum. Tahkim; 1. Meden├«, Bar─▒┼č├ž─▒l ve Dostane ├ç├Âz├╝m (Has─▒m yerine h─▒s─▒m yapar) 2. G├╝venilir (Hakemler bilgi, donan─▒m ve ahlaki bak─▒mdan g├╝venilen ki┼čilerdir) 3. Gizli (Taraflar─▒n ├Âzel bilgileri ortal─▒─ča sa├ž─▒lmaz, bas─▒nla payla┼č─▒lmaz) 4. S├╝ratli (S─▒n─▒rl─▒ s├╝rede -1 y─▒l gibi- sonu├žland─▒r─▒l─▒r) 5. Kolay (Taraflar─▒n diledi─či hukuk sistemi kurallar─▒ ile) yarg─▒ yoludur. Devlet yarg─▒s─▒, ticari uyu┼čmazl─▒klarda hi├ž akla gelmeyecek bir yarg─▒ yolu olarak kabullenilmedik├že daha ├žok mahkeme kap─▒lar─▒nda has─▒m olmaya devam edece─čiz. H├ólbuki di─čer yollar ve ├Âzellikle Tahkim, insanlar─▒ has─▒m yerine h─▒s─▒m yapar.