Yeni Bir ─░sl├ómi Dil / ─░ktidar Dili Geli┼čtirmek (UMRAN Dergisi)

...


Temelleri daha gerilere g├Ât├╝r├╝lebilirse de, 19.y├╝zy─▒l ortalar─▒ndan itibaren ─░sl├óm ├╝lkelerinin Bat─▒l─▒ s├Âm├╝rgecilerin istilalar─▒na maruz kalmalar─▒ ve 20.y├╝zy─▒l ba┼člar─▒nda Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čunun inhitat─▒ ile genel anlamda M├╝sl├╝manlar─▒n ÔÇťiktidarlar─▒n─▒ÔÇŁ kaybettikleri s├Âylenebilir. ─░ktidarlar─▒n─▒ kaybeden M├╝sl├╝manlar─▒n, o g├╝nlerden ba┼člay─▒p g├╝n├╝m├╝ze kadar devam eden ÔÇťiktidar aray─▒┼člar─▒ÔÇŁ, onlar─▒n siyas├« s├Âylemlerini belirleyen en ├Ânemli etkenlerden biri oldu denebilir. ÔÇťMuhalefet DiliÔÇŁ diye isimlendirebilece─čimiz bu s├Âylem, do─čas─▒ gere─či protest, ele┼čtirel, tepkisel, reddiyeci, savunmac─▒ bir ├╝sl├╗p olarak ortaya ├ž─▒kt─▒. ─░sl├óm├« hareketlerin ve d├╝┼č├╝nce ak─▒mlar─▒n─▒n ÔÇťnehyi aniÔÇÖl-m├╝nkerÔÇŁi ├Âncelemesiyle, bir anlamda ÔÇťemri biÔÇÖl-maÔÇÖr├╗fÔÇŁ geri planda kald─▒; b├Âylece KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒n s├╝rekli bir arada zikrederek birbiriyle atba┼č─▒ gitmesi gerekti─čini vurgulad─▒─č─▒ bu iki faaliyetin aras─▒ ayr─▒lm─▒┼č oldu. ─░mdi, ─░sl├óm├« hareketlerin en ├Ânemli iktidar alternatifi haline geldi─či ve yer yer de iktidar oldu─ču son ├žeyrek as─▒rda, M├╝sl├╝manlar─▒n bir ÔÇť─░ktidar DiliÔÇŁ geli┼čtirme ve ÔÇťmaÔÇÖr├╗fÔÇŁ ├žer├ževesinde bir ÔÇťalternatif modelÔÇŁ in┼č├ó etme aray─▒┼č─▒na girdiklerini ve bu konuda ├že┼čitli zorluklarla kar┼č─▒la┼čt─▒klar─▒n─▒ g├Âr├╝yoruz. 1) Sizce bu zorluklar nelerdir ve nas─▒l a┼č─▒labilir? M├╝sl├╝manlar nas─▒l bir ÔÇťiktidar diliÔÇŁ geli┼čtirmelidir? ─░nsanl─▒─ča sunulabilecek ─░sl├óm├« bir ÔÇťmodelÔÇŁ in┼č├ó etmenin temel parametreleri sizce neler olmal─▒d─▒r? 2) E─čer konuya farkl─▒ a├ž─▒dan yakla┼č─▒yorsan─▒z, sizin g├Âr├╝┼č ve d├╝┼č├╝nceleriniz nelerdir? 1. ├ľncelikle, meselenin ortaya konulmas─▒ s─▒ras─▒nda tercih edilen kavramla┼čt─▒rmalar ve arka plan─▒ anlama-a├ž─▒klama tarz─▒ ├╝zerinde durmak, belli konular─▒ a├ž─▒kl─▒─ča kavu┼čturmak gereklidir. Emr-i biÔÇÖl-maruf ve nehyi aniÔÇÖl-m├╝nker ibaresini, bu ┼čekilde b├Âlmek ve ba┼č taraf─▒n─▒ ÔÇťiktidar diliÔÇŁ, son k─▒sm─▒n─▒ ise ÔÇťmuhalefet diliÔÇŁ olarak tan─▒mlaman─▒n ne kadar sa─čl─▒kl─▒ olaca─č─▒ konusu ├╝zerinde durulmal─▒d─▒r. Bu ├žer├ževede, muhalefette olmakla iktidarda olmak aras─▒nda, hayr─▒ tavsiye etmekle ┼čer/k├Ât├╝ olan─▒ ele┼čtirmenin birbirinden ayr─▒lamaz bir b├╝t├╝nl├╝k arz etti─čini belirtmek gerekir. 2. Bu tart─▒┼čmaya ba─čl─▒ olarak, M├╝sl├╝manlar─▒n neye/kime muhalefet ettiklerinin de a├ž─▒klanmas─▒ gerekmektedir. Ayr─▒ca, muhalefet etmenin ya da edilen muhalefetin derecelerinden de bahsetmek m├╝mk├╝nd├╝r. Bu farkl─▒ muhalefet bi├žimlerinin, nedenleri ve ├Âzellikleri a├ž─▒klanabilir. 3. Daha da a├žacak olursak, M├╝sl├╝manlar─▒n kaybettikleri iktidar─▒n niteli─či de ├Ânemlidir. S├Âz konusu edilen ÔÇťkay─▒p iktidarÔÇŁ belli bir toprak par├žas─▒ ile s─▒n─▒rl─▒ bir g├╝├ž/iktidar kayb─▒ m─▒d─▒r? ├ľrne─čin, M├╝sl├╝manlar─▒n M─▒s─▒rÔÇÖda ya da T├╝rkiyeÔÇÖde iktidarlar─▒n─▒ birilerine kapt─▒rm─▒┼č olmalar─▒ m─▒ tart─▒┼čma konusu yap─▒lmaktad─▒r? Yoksa ger├žekte s├Âz konusu edilen, M├╝sl├╝manlar─▒n t├╝m yery├╝z├╝ndeki ekonomik, siyasi ve k├╝lt├╝rel a─č─▒rl─▒klar─▒n─▒, belirleyiciliklerini mi kaybetmi┼člerdir? Bu ba─člamda, mesele, belli bir s─▒n─▒r d├óhilindeki siyasi g├╝├ž ili┼čkileri meselesi ´Ç¬ UMRAN DERG─░S─░ÔÇÖnin May─▒s 2003 say─▒s─▒nda yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r. 2 olmaktan ├ž─▒kmakta ve t├╝m yery├╝z├╝ sath─▒ndaki bir iktidar m├╝cadelesi, hak-bat─▒l m├╝cadelesi, ─░slam ve k├╝f├╝r/k├╝ffar m├╝cadelesine d├Ân├╝┼čmektedir. Dolay─▒s─▒yla, bu temel z─▒tla┼čma ve kavga dikkate al─▒nd─▒─č─▒nda, belli s─▒n─▒rlar d├óhilindeki (bir ├╝lkedeki) iktidar ya da h├╝k├╝met de─či┼čikliklerinin anlam─▒ ├╝zerinde ayr─▒ca ve derinlikle durulmas─▒ gerekecektir. 4. Bu tart─▒┼čma, ayn─▒ zamanda, M├╝sl├╝manlar─▒n/─░slamc─▒lar─▒n ger├žekte kime, neye ve hangi gerek├želerle kar┼č─▒ olduklar─▒n─▒ belirlemeleri a├ž─▒s─▒ndan da ├Ânemlidir. Bu sorunun cevab─▒, ayn─▒ zamanda, m├╝cadelelerinin ara├žlar─▒n─▒ da, ├╝slubunu da; ba┼čka bir deyi┼čle, kendi kimliklerini de belirleyecektir. 5. S├╝recin ve bug├╝nk├╝ durumun de─čerlendirilmesinde bir kavram karga┼čas─▒na d├╝┼č├╝ld├╝─č├╝ g├Âr├╝lmektedir. Her ┼čeyden ├Ânce, ─░slamc─▒l─▒k kavram─▒n─▒n i├žeri─činin netle┼čtirilmesi gerekmektedir. Yaln─▒zca ve tek bir ─░slamc─▒l─▒k tarz─▒ndan, anlay─▒┼č─▒ndan, y├Ânteminden bahsedilebilir mi? M├╝sl├╝manlar tabiri ile ─░slamc─▒l─▒k tabirini ayn─▒ anlamda kullanmak ne kadar a├ž─▒klay─▒c─▒d─▒r? B├╝t├╝n bunlar─▒n yan─▒ s─▒ra, farkl─▒ y├Ântemler takip eden, farkl─▒ ara├žlar kullanan ve farkl─▒ ├╝sluplara sahip pek ├žok hareketten ve bu hareketlerin olu┼čturdu─ču bir M├╝sl├╝man/─░slamc─▒ tepkiden/olu┼čumdan s├Âz etmek daha m─▒ do─čru olacakt─▒r? Kanaatimiz odur ki, tek bir, homojen ─░slamc─▒l─▒k ak─▒m─▒ndan s├Âz edilememesi ve bu ad alt─▒nda tavsif edilen bir├žok farkl─▒ anlay─▒┼č, ├╝slup, s├Âylem, y├Ântem ve ├Ârg├╝tlenme tarz─▒n─▒n mevcudiyeti ya┼čanan olguyu a├ž─▒klamak a├ž─▒s─▒ndan daha yararl─▒ bir a├ž─▒l─▒m sa─člayacakt─▒r. 6. M├╝sl├╝manlar─▒n iktidar olmalar─▒ tespiti ├╝zerinde de k─▒saca durmak gereklidir. M├╝sl├╝manlar─▒n iktidar olmalar─▒, ger├žekte, ne anlama gelmektedir? Gerek T├╝rkiye ve gerekse ─░slam d├╝nyas─▒n─▒n di─čer b├Âlgelerindeki geli┼čimleri nas─▒l okumak gerekir? 7. ├ľzellikle AK PartiÔÇÖnin h├╝k├╝met olma s├╝recinde ve sonras─▒nda, ─░slamc─▒l─▒k konusu ├╝zerinde yeniden durulmaya ba┼čland─▒. Son zamanlarda, muhafazak├ór demokratl─▒k, yeni ─░slamc─▒l─▒k t├╝r├╝nden tart─▒┼čmalar bu ba─člamda de─čerlendirilebilir. Kimi durumlarda, meselenin ├žok dar anlam─▒nda, AK Parti h├╝k├╝metine bir a├ž─▒klama ve hatta partiye bir ideoloji ve kimlik olu┼čturma ihtiyac─▒na denk d├╝┼čen bir u─čra┼č gibi durmaktad─▒r. Ancak tart─▒┼čmaya a├ž─▒lmaya ├žal─▒┼č─▒lan meseleler, asl─▒nda, ─░slam d├╝nyas─▒ i├žin ├žok temel bir problemdir; yani M├╝sl├╝manlar─▒n d├╝nyaya ve ya┼čad─▒klar─▒ co─črafyalara nas─▒l bir ─░slam anlay─▒┼č─▒ getirmek, uygulamak ve geli┼čtirmek istediklerine dair ├žok daha geni┼č boyutlu ve asli bir problemdir. O nedenle de ├Ânemli ve tart─▒┼č─▒lmas─▒ gerekli bir meseledir. 8. Ancak, meselenin mevcut siyasal ko┼čullarla alakal─▒ olarak tart─▒┼č─▒l─▒yor olmas─▒, bu temel problemlerimize sa─čl─▒kl─▒ ├ž├Âz├╝mler, cevaplar ├╝retmemizi engelleme riskini de beraberinde getirmektedir. Ayr─▒ca, muhalefet dili/iktidar dili ba─člam─▒nda ger├žekle┼čtirilen tart─▒┼čma, AK Parti h├╝k├╝metine, kendisinde olmayan ve yapamayaca─č─▒ pek ├žok ┼čeyi ona y├╝klemek gibi bir haks─▒zl─▒─ča yol a├žabilme riskini de ta┼č─▒maktad─▒r. Dolay─▒s─▒yla, bu meseleyi, hem AK Parti h├╝k├╝metine ta┼č─▒yamayaca─č─▒ bir y├╝k├╝ y├╝klememeye, yapamayacaklar─▒ ┼čeyleri ondan beklememeye ve hem de t├╝m ─░slam d├╝nyas─▒n─▒n bu can al─▒c─▒ meselesini g├╝ncel siyasete kurban etmeyecek ┼čekilde tart─▒┼čmaya ├Âzen g├Âsterilmelidir. 9. Meselenin bu ┼čekilde tart─▒┼č─▒lmas─▒n─▒n bir di─čer z─▒mni sonucu ya da riski, kal─▒c─▒ olunup olunamayaca─č─▒, mevcut devlet anlay─▒┼č─▒na ve i┼čleyi┼čine hangi noktalarda renk verip veremeyecekleri konusunun belirsizli─čini halen korudu─ču bir ortamda, d├╝ne kadar kendisine kar┼č─▒ m├╝cadele edilen sistemin bir anda AK Parti ├╝zerinden me┼čruiyetinin sa─članabilecek olmas─▒d─▒r. AK PartiÔÇÖnin elde etti─či ba┼čar─▒ hi├ž de k├╝├ž├╝msenmemesi gereken bir ba┼čar─▒d─▒r. Hi├žbir ┼čey olmam─▒┼č gibi davranmak m├╝mk├╝n de─čil. Ancak, gerek ulusal d├╝zlemde ve gerekse de 3 uluslar aras─▒ d├╝zlemde, her ┼čeyin halledildi─či gibi bir d├╝┼č├╝nce i├žerisinde olman─▒n da bir anlam─▒ olmasa gerek. O nedenle, sadece g├╝ncel siyasi geli┼čmeler ├žer├ževesinde bu meselelerin tart─▒┼č─▒lmas─▒, hem ├╝mmete ve asl─▒nda nihai noktada, hem de AK PartiÔÇÖye bir katk─▒ sa─člamayacakt─▒r. Bu noktada, h├╝k├╝mette olanlar dahil, b├╝t├╝n M├╝sl├╝manlara d├╝┼čen g├Ârev, g├╝ncel meseleleri dikkate almak fakat onlar i├žerisinde bo─čulup gitmemek ko┼čuluyla, uzun vadeli ger├žekle┼čtirilebilir bir proje ├╝retimi i├žerisinde olmalar─▒d─▒r. 10. Di─čer bir boyut da, meseleyi ─░slam d├╝nyas─▒n─▒n farkl─▒ b├Âlgelerinde ger├žekle┼čtirilen uygulamalar─▒ g├Âz ├Ân├╝ne alarak tart─▒┼čmakt─▒r. M─▒s─▒r, ─░ran, Cezayir, Hindistan, Pakistan, Bosna bamba┼čka ├Ârnekler ve modeller geli┼čtirmi┼čtir. Ger├žek ─░slami/M├╝sl├╝manÔÇÖca tavr─▒n muhalefet ├╝slubu ya da iktidar ├╝slubundan herhangi bir tanesinin olamayaca─č─▒ gibi, bu ├╝lkelerin geli┼čtirdikleri modellerden bir tanesinin di─čerlerine ─░slami ya da KurÔÇÖanÔÇÖi anlamda mutlak bir ├╝st├╝nl├╝kleri yoktur. Bu uygulamalar, e─čer kendi toplumsal ko┼čullar─▒ i├žerisinde M├╝sl├╝manlar taraf─▒ndan kabul g├Ârm├╝┼č ve uygulanm─▒┼člarsa, geri kalan M├╝sl├╝man ├╝lkeler taraf─▒ndan da gayriislami olarak g├Âr├╝lmemi┼člerse; T├╝rkiye de kendi ko┼čullar─▒na uygun, kendi g├╝├ž dengelerini, tarihini ve k├╝lt├╝r├╝n├╝ hesaba katan k─▒sa vadeli, uzun vadeli belirlenimler yapabilir ve yapmal─▒d─▒r da. 11. B├╝t├╝n bunlar─▒n ├Âtesinde, gerek muhalefette ve gerekse de iktidarda, M├╝sl├╝manlardan istenen her ko┼čul alt─▒nda M├╝sl├╝man olduklar─▒n─▒ g├Âsterir bir duru┼č ve davran─▒┼č i├žerisinde olmalar─▒d─▒r. Ahlaken sa─člam ve d├╝r├╝st; elinden ve dilinden t├╝m insanl─▒─č─▒n emin oldu─ču; M├╝sl├╝man onuruyla hareket eden; co─črafyas─▒na, tarihine, dinda┼člar─▒na/├╝mmetine ve insanl─▒─ča ihanet etmeyen; ├╝lkesini bilen; ├ža─č─▒n─▒ ve d├╝nyas─▒n─▒ tan─▒yan bir ─░slamc─▒l─▒k s├Âyleminin/dilinin ve M├╝sl├╝man tipinin her ko┼čulda geli┼čtirilme ve ya┼čama imk├ón─▒ vard─▒r. Bu sorular ve a├ž─▒l─▒mlar ├╝zerine g├Âr├╝┼člerimiz a┼ča─č─▒dad─▒r. HER ZEM─░NDE ─░SLAMCILIK D─░L─░N─░N VE M├ťSL├ťMAN T─░P─░N─░N GEL─░┼×T─░R─░LME ─░MK├éNI/ZORUNLULU─×U VARDIR Son zamanlarda, soru┼čturman─▒z─▒n ba┼čl─▒─č─▒yla ifade edecek olursak, ÔÇťbir iktidar dili olu┼čturmakÔÇŁ ba─člam─▒nda de─čerlendirilebilecek pek ├žok tart─▒┼čma yap─▒lmaktad─▒r. Bu tart─▒┼čmalar─▒n i├žini doldurabilmek i├žin yeni ─░slamc─▒l─▒k, yeni-muhafazak├órl─▒k, demokratik muhafazak├órl─▒k vs. kavramla┼čt─▒rmalar─▒ etraf─▒nda ya┼čanan ana ili┼čkin de─čerlendirmeler yap─▒lmaya, durum a├ž─▒klanmaya ve gelece─če ili┼čkin ├Âng├Âr├╝ler ve ├Ânerilerde bulunmaya bir ihtiya├ž oldu─ču a├ž─▒kt─▒r. Zaten as─▒l olan, ya┼čanan durumu her y├Ân├╝yle dinamik bir s├╝re├ž olarak alg─▒lamak, d├╝┼č├╝ncelerimizi yeniden g├Âzden ge├žirmek ve de─či┼čen ko┼čullara cevap verebilecek d├╝┼č├╝nceler ├╝retmektir. Kanaatimizce, emri biÔÇÖl-maruf ve nehyi aniÔÇÖl-m├╝nker ibaresini, sorunuzda belirtmi┼č oldu─čunuz ┼čekilde b├Âlmenin ve emri biÔÇÖl-maruf k─▒sm─▒n─▒ ÔÇťiktidar diliÔÇŁ, nehyi aniÔÇÖl-m├╝nker k─▒sm─▒n─▒ ise ┬źdo─čas─▒ gere─či protest, ele┼čtirel, tepkisel, reddiyeci, savunmac─▒ bir ├╝sl├╗ba sahip┬╗ bir ÔÇťmuhalefet diliÔÇŁ olarak tan─▒mlamak sorunlu bir ayr─▒md─▒r. Her ┼čeyden ├Ânce, b├Âylesi bir ayr─▒m─▒ yapman─▒n mant─▒ksal olarak pek m├╝mk├╝n olmad─▒─č─▒ kanaatini ta┼č─▒yoruz. ─░kinci olarak da, ─░slam d├╝nyas─▒n─▒n ├Âzellikle son iki ├╝├ž y├╝zy─▒ll─▒k tarihine daha dikkatli ve derinlikli bakacak olursak, b├Âylesi bir pratikle kar┼č─▒la┼čma ┼čans─▒m─▒z son derece k─▒s─▒tl─▒d─▒r. ─░slam d├╝nyas─▒n─▒n, iki y├╝zy─▒l─▒ a┼čk─▒n bir s├╝redir H─▒ristiyan-Yahudi Bat─▒l─▒ g├╝├žlerin fiili i┼čgali alt─▒nda oldu─ču a├ž─▒k bir ger├žektir. ─░slam toplumu gerek kendi co─črafyalar─▒nda ve gerekse de t├╝m d├╝nya genelinde iktidarlar─▒n─▒ kaybetmekte olduklar─▒n─▒n fark─▒na vard─▒klar─▒ andan itibaren de, bu i┼čgalci 4 g├╝├žlere kar┼č─▒ yo─čun bir m├╝cadele i├žerisine girmi┼člerdir. Bu noktada, ├Âncelikle m├╝cadele ettikleri kesimlerin kimliklerinin net bi├žimde ortaya konmas─▒ gerekmektedir. Topraklar─▒n─▒ ekonomik, askeri, siyasi ve k├╝lt├╝rel i┼čgal alt─▒na almaya ├žal─▒┼čan Bat─▒l─▒ g├╝├žlere kar┼č─▒ elbette ┼čiddetli bir tepki ve m├╝cadele verilecektir. Bunun ba┼čka t├╝rl├╝s├╝ d├╝┼č├╝n├╝lemezdi zaten. ├ľncelikle co─črafyan─▒n yabanc─▒ i┼čgalden ve i┼čgalciden ar─▒nd─▒r─▒lmas─▒ gerekmekteydi. Bu t├╝rden bir tavr─▒n ÔÇťmuhalefet diliÔÇŁ kategorisinde de─čerlendirilerek yaln─▒zca ÔÇťprotest, tepkisel, reddiyeciÔÇŁ gibi s─▒fatlarla nitelenmesi, ger├žekle┼čtirilmek istenen m├╝cadeleyi ÔÇöen az─▒ndanÔÇö eksik anlamak olacakt─▒r. Hemen belirtilmesi gereken bir di─čer husus da, on sekizinci y├╝zy─▒l─▒n sonlar─▒ndan itibaren ─░slam d├╝nyas─▒n─▒n ya┼čad─▒─č─▒ t├╝m bu olumsuz ve s─▒k─▒nt─▒l─▒ ko┼čullara ra─čmen, gerek ilk d├Ânemin ve gerekse sonraki d├Ânemlerin M├╝sl├╝man ├Ânderleri, ayd─▒nlar─▒ ve hareketleri, ÔÇöolu┼čturulmas─▒n─▒ zorunlu g├Ârd├╝kleri ve ├Ânceledikleri bu direni┼č hareketlerinin yan─▒ s─▒raÔÇö k├╝lt├╝rel anlamda da geli┼čmeleri anlama ve M├╝sl├╝man toplumun problemi olarak g├Ârd├╝kleri meselelerin ├ž├Âz├╝m├╝ne d├Ân├╝k yap─▒c─▒ ÔÇösorunuzdaki ifadelendirmeyle emri biÔÇÖl-maÔÇÖr├╗f niteli─či ta┼č─▒yanÔÇö entelekt├╝el bir u─čra┼č i├žerisinde olmu┼člard─▒r. Ba┼čka bir deyi┼čle, s├Âylediklerimizi toparlayacak olursak, emri biÔÇÖl-maÔÇÖr├╗f ve nehyi aniÔÇÖl-m├╝nker ┼čeklinde ay─▒rmay─▒ uygun buldu─čunuz iki tutuma ayn─▒ anda sahip olabilmi┼člerdir. ─░slam d├╝nyas─▒n─▒n yak─▒n ge├žmi┼čine bakt─▒─č─▒m─▒zda; ─░slam toplumunun sosyolojik olarak farkl─▒ kesimlerine hitap eden, farkl─▒ ├╝sluplar ve y├Ântemler benimsemi┼č ├žok say─▒da hareket, ulema ve ayd─▒nla kar┼č─▒la┼č─▒r─▒z. Bunlardan bir k─▒sm─▒, kulland─▒klar─▒ ├╝slup ve y├Ântemlerinde ÔÇösoruda kullan─▒lan ikili ayr─▒ma da denk d├╝┼čebilecek ┼čekildeÔÇö uzla┼čmaz bir tutum sergilemi┼člerdir. Ancak bunlar─▒n t├╝m ─░slam d├╝nyas─▒ genelindeki hareketler ve d├╝┼č├╝nceler i├žerisinde i┼čgal ettikleri oran─▒n sa─čl─▒kl─▒ bir ┼čekilde tespit edilmesi gereklidir. ─░laveten, bu hareketlerin s├Âylemleri, y├Ântemleri ve gelece─če ili┼čkin talepleri de ├╝st├╝nk├Âr├╝ bir ┼čekilde de─čerlendirilip ge├žilmemelidir. Genelde yap─▒lan bir yanl─▒┼čl─▒k, t├╝m ─░slam d├╝nyas─▒nda m├╝cadele veren hareketleri ve d├╝┼č├╝nceleri toptanc─▒ bir perspektifle de─čerlendirerek, hepsinde ayn─▒ ├Âzelliklerin oldu─čunu vehmetmektir. Oysa, ─░slam d├╝nyas─▒nda ÔÇöyukar─▒da da belirtildi─či ├╝zereÔÇö birbirinden farkl─▒ y├Ântemler benimsemi┼č, farkl─▒ ├╝sluplar geli┼čtirmi┼č, farkl─▒ kesimlere hitap eden ve ├Ân├╝ne farkl─▒ hedefler koymu┼č hareketler mevcuttur. ─░slam co─črafyas─▒n─▒n de─či┼čik b├Âlgelerinde kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kan tasavvuf karakteri ta┼č─▒yan hareketleri, radikal-fundamentalist olarak adland─▒r─▒lan hareketleri ve siyasal partiler arac─▒l─▒─č─▒yla ger├žekle┼čtirilen hareketleri nas─▒l de─čerlendirece─čimiz, asl─▒nda, meselenin en can al─▒c─▒ noktas─▒d─▒r. Kanaatimizce, bu hareketlerin hepsi ─░slamc─▒l─▒k ya da ─░slami hareket kavram─▒n─▒n alt ba┼čl─▒klar─▒ olarak de─čerlendirilmelidir. Bu anlamda, biz, ─░slamc─▒l─▒k/─░slami hareket kavram─▒n─▒ bir ÔÇť┼čemsiyeÔÇŁ kavram olarak de─čerlendirmekteyiz. Buradan ├ž─▒kan sonu├ž, M├╝sl├╝manlar─▒n, son bir ka├ž y├╝zy─▒ld─▒r muhatap olduklar─▒ geli┼čmelere farkl─▒ bi├žimlerde kar┼č─▒l─▒k verdikleridir. Bilinmesi gereken bir di─čer husus da, bu farkl─▒ bi├žimlerin ayn─▒ ├╝lke i├žinde ve ayn─▒ ko┼čullarda ├╝retilmi┼č oldu─čudur. Ba┼čka bir deyi┼čle, bug├╝n iktidar dili - muhalefet dili olarak adland─▒r─▒lan s├Âz konusu farkl─▒ ├╝sluplar, ─░slam d├╝nyas─▒nda her zaman olabilmi┼čtir. Birbirlerinden kopuk de─čildirler. Birinin bitti─či noktada, di─čeri ba┼člam─▒┼č de─čildir. Ayn─▒ anda, ayn─▒ co─črafyada birlikte var olmu┼člard─▒r. Daha ileri giderek ┼čunu da s├Âyleyebiliriz: S├Âz konusu muhalefet-iktidar s├Âylemini, tek bir hareket i├žerisinde dahi g├Ârebilmekteyiz. ├ľrne─čin, s├Âz konusu ayr─▒m─▒ kullanacak olursak e─čer, ÔÇťmuhalefet diliÔÇŁ kategorisinde de─čerlendirilen Cemaleddin AfganiÔÇÖnin ya da Muhammed AbduhÔÇÖun pratiklerine b├╝t├╝nl├╝kl├╝ bir ┼čekilde bakt─▒─č─▒m─▒zda ÔÇťiktidar diliÔÇŁ ile alakal─▒ 5 ├žok say─▒da malzeme bulma imk├ón─▒na sahibiz. Her ┼čeyi bir kenara b─▒rakal─▒m, AbduhÔÇÖun M─▒s─▒rÔÇÖdaki e─čitim politikalar─▒ konusundaki gayretlerini hat─▒rlad─▒─č─▒m─▒zda s├Âz konusu ayr─▒mlar─▒n pek bir ehemmiyeti kalmayacakt─▒r. HindistanÔÇÖda M├╝sl├╝manlar─▒n ya┼čad─▒klar─▒ tecr├╝belerin, ayn─▒ ┼čekilde M─▒s─▒rÔÇÖda, ─░ranÔÇÖda ve daha pek ├žok ba┼čka M├╝sl├╝man co─črafyada ya┼čanan pratiklerin; ├╝st├╝n k├Âr├╝ olmayan bir bak─▒┼čla ve oryantalistik ÔÇťprotest, tepkisel/reaksiyoner ve dolay─▒s─▒yla gericiÔÇŁ t├╝r├╝ ayn─▒la┼čt─▒r─▒c─▒ nitelemelerin tuza─č─▒na d├╝┼čmeden, ─░slami pratiklerin ├že┼čitlili─čini ve zenginli─čini anlamaya izin verecek tarzda ara┼čt─▒r─▒lmay─▒ hak etti─či kanaatindeyiz. Alternatif bir ─░slami model aray─▒┼člar─▒, ├žok uzunca bir s├╝redir s├╝rekli olarak M├╝sl├╝manlar─▒n g├╝ndeminde olan bir konudur. Yaln─▒zca T├╝rkiyeÔÇÖnin de─čil, t├╝m ─░slam d├╝nyas─▒ i├žin ├Ânem ta┼č─▒yan bir meseledir. Ancak var say─▒ld─▒─č─▒ gibi, ─░slam d├╝nyas─▒n─▒n bir model yoklu─ču s─▒k─▒nt─▒s─▒ ├žekti─či kanaatinde de─čiliz; tam tersine, t├╝m ─░slam d├╝nyas─▒nda bir ÔÇťalternatif ─░slami model enflasyonuÔÇŁ vard─▒r. T├╝rkiyeÔÇÖde de, pazarlanacak bir ticari ├╝r├╝n gibi, ─░slami bir model olu┼čturulmaya ve g├Âr├╝c├╝ye ├ž─▒kar─▒lmaya ├žal─▒┼č─▒l─▒r. ├çok k─▒sa olarak s├Âyleyecek olursak, bu perspektifle ─░slami bir model olu┼čturman─▒n da, ─░slam d├╝nyas─▒n─▒n problemlerini ├ž├Âzmenin de imk├ón─▒ yoktur. ─░slam d├╝nyas─▒n─▒n son derece ciddi zihniyet problemleri vard─▒r. Sosyal, ekonomik ve k├╝lt├╝rel problemleri vard─▒r. Bu problemlerin g├╝ndeme ta┼č─▒nmas─▒ ve t├╝m ayr─▒nt─▒lar─▒yla ve en geni┼č ┼čekliyle tart─▒┼č─▒lmas─▒ gerekmektedir. ─░slam d├╝nyas─▒n─▒n bu temel g├╝ndemi, g├╝ncel meselelere ve geli┼čmelere kurban edilmemelidir. ├ľrne─čin, T├╝rkiye, son on y─▒l i├žerisinde bir Refah-Yol deneyimini, 28 ┼×ubat tecr├╝besini ya┼čad─▒ ve ┼čimdilerde de AK Parti tecr├╝besini ya┼čamaktad─▒r. AK Parti kimli─činde bir partinin bug├╝n T├╝rkiyeÔÇÖde h├╝k├╝met olabilmesi son derece ├Ânemli bir olayd─▒r. Ancak, ─░slam d├╝nyas─▒n─▒n y├╝zlerce y─▒ld─▒r Bat─▒ ile ve Bat─▒ÔÇÖn─▒n siyasi, ekonomik, askeri ve k├╝lt├╝rel emperyalizmiyle s├╝rd├╝rd├╝─č├╝ m├╝cadelenin sona erdi─čini d├╝┼č├╝nd├╝recek bir tutum i├žinde olmak son derece yanl─▒┼č bir yakla┼č─▒md─▒r. Dolay─▒s─▒yla, AK PartiÔÇÖnin ba┼čar─▒s─▒n─▒ de─čerlendirmek, tebrik etmek ve T├╝rkiyeÔÇÖnin g├╝ncel geli┼čmelerine duyarl─▒ olmak ayr─▒ bir olayd─▒r; ─░slam d├╝nyas─▒ i├žin ge├žerlili─čini hala s├╝rd├╝rmekte olan temel meseleleri ├╝zerinde d├╝┼č├╝nmeye ve belli hassasiyetlere vurguda bulunmaya devam etmek ayr─▒ bir olayd─▒r. B├Âylesi bir tav─▒r, AK Parti i├žin de, T├╝rkiye i├žin de, t├╝m bir ─░slam d├╝nyas─▒ i├žin de ├žok daha hay─▒rl─▒ sonu├žlar do─čuracakt─▒r. Alternatif bir ─░slami model tart─▒┼čmalar─▒na d├Ânecek olursak, bu mesele, yanl─▒┼č bir ├žer├ževede tart─▒┼č─▒lmaktad─▒r. ├ľncelikle, M├╝sl├╝manlar kafalar─▒na g├Âre bir model geli┼čtirme durumunda de─čillerdir. Sonu├ž itibariyle, kendilerini s─▒n─▒rlayan ve y├Ânlendiren ilkeleri i├žeren KurÔÇÖan-─▒ Kerim vard─▒r. ├ľnlerinde Hz. PeygamberÔÇÖin m├╝kemmel ├Ârnekli─či vard─▒r. Bir├žok kez ya┼čam─▒┼č olduklar─▒ ÔÇťalt─▒n ├ža─člarÔÇŁ i├žeren son derece zengin ve sayg─▒n bir tarihsel mirasa sahiptirler. Ba┼čka bir deyi┼čle, asl─▒nda, modelleri ├Ânlerinde durmaktad─▒r. M├╝sl├╝manlar─▒n karar vermeleri gereken husus, ÔÇťyaln─▒zca ve yaln─▒zca tek bir ─░slam modeli vard─▒rÔÇŁ ├Ânermesi ile ÔÇťfarkl─▒ farkl─▒ ─░slami modeller olabilirÔÇŁ ├Ânermesinden hangisini tercih edecekleridir. Asl─▒na bak─▒lacak olursa, ─░slam d├╝nyas─▒ ├žok uzun zaman ├Âncesinde bu sorunun cevab─▒n─▒ vermi┼čtir ve vermeye de devam etmektedir: ─░ran, M─▒s─▒r, Hindistan Sudan, Cezayir, Tunus, Bosna ve di─čer ├Ârnekler/modeller ve tecr├╝beler ├╝zerinde bu ba─člamda yeniden d├╝┼č├╝n├╝lmelidir. Gelece─če d├Ân├╝k bir perspektifi t├╝m├╝yle d─▒┼člamaks─▒z─▒n ve b├Âyle bir u─čra┼č─▒ b├╝t├╝n├╝yle yersiz ve anlams─▒z g├Ârmeksizin, bu konuyla ilgili birka├ž hususa daha de─činmek istiyoruz: Alternatif bir ─░slami model aray─▒┼člar─▒ ├žer├ževesinde dikkatimizi ├žeken ikinci bir husus da, sanki bu ÔÇťmodelÔÇŁ ├╝retildi─činde b├╝t├╝n problemlerin bitece─či ┼čeklinde bir anlay─▒┼č ├žer├ževesinde tart─▒┼čmalar─▒n s├╝rd├╝r├╝ld├╝─č├╝d├╝r. Durumun b├Âyle olmayaca─č─▒ bir yana, tart─▒┼čman─▒n bu boyutu, ÔÇťpozitivistÔÇŁ bir zihniyet, ba┼čka bir deyi┼čle ÔÇťtoplumsal m├╝hendislikÔÇŁ ├Âzellikleri ta┼č─▒maktad─▒r. (S├Âz konusu tart─▒┼čma- 6 lara, pozitivizm ve modernizm ele┼čtirisi yapan ayd─▒nlar─▒m─▒z─▒n hararetle kat─▒lmalar─▒ da ├╝zerinde durulmas─▒ gereken ayr─▒ bir paradokstur.) ─░kinci olarak, ya┼čan─▒lan an, insanlar─▒n ve toplumlar─▒n ge├žmi┼če bak─▒┼člar─▒n─▒ ve geleceklerini belirlemektedir. Dolay─▒s─▒yla, ├Âncelikle yap─▒lmas─▒ gereken bug├╝n├╝n sa─čl─▒kl─▒ bir de─čerlendirmesini yapabilmektir. Bunun yaparken de, M├╝sl├╝man i├žin elzem olan husus; dinin kitab─▒yla, peygamberiyle, tarihi ve k├╝lt├╝rel de─čerleriyle ve co─črafyas─▒yla ba─člar─▒n─▒ en sa─čl─▒kl─▒ ┼čekilde kurabilmesi ve s├╝rd├╝rebilmesidir. Modeller ├╝zerinde d├╝┼č├╝n├╝rken, her insan─▒n ve toplumun zihninde bir modelin var oldu─čunu ve bu modellerin ya┼čan─▒lan tecr├╝beler do─črultusunda de─či┼čimler ge├žirebilece─činin fark─▒nda olmam─▒z gerekiyor. S├Âylemek istedi─čimiz, nihai olarak, modeller ├╝zerinde gere─činden fazla yo─čunla┼čarak bug├╝n├╝ ihmal etmekten ka├ž─▒nmak gerekti─čidir. ├ťretilecek modeller, nihayetinde, insanidir. Tarihseldir. Yani, ÔÇśya┼čan─▒lan anÔÇÖla ve ko┼čullarla kay─▒tl─▒d─▒r. Bug├╝n i├žin ├žok uygun olabilen bir model, yar─▒n i├žin uygun d├╝┼čmeyebilir. Ya da, bu co─črafya i├žin uygun oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝len bir model ba┼čka bir ─░slam co─črafyas─▒ i├žin uygun olmayabilir. O an i├žin ve o toplum i├žin farkl─▒ bir model ├╝zerinde ├žal─▒┼čmak gerekir. Buradaki ya da bu zamandaki bir uygulaman─▒n, bir ba┼čka co─črafyadaki ya da bir ba┼čka zamandaki uygulamaya kar┼č─▒ mutlak anlamda herhangi bir ├╝st├╝nl├╝─č├╝ yoktur. ─░slam d├╝nyas─▒n─▒n bu meseleyi, kanaatimizce, bu esneklikte ve bu dinamiklik i├žerisinde tart─▒┼čmas─▒ gerekmektedir. Sonu├ž olarak, gerek muhalefette ve gerekse de iktidarda, M├╝sl├╝manlardan istenen, her ko┼čul alt─▒nda M├╝sl├╝man olduklar─▒n─▒ g├Âsterir bir duru┼č ve davran─▒┼č i├žerisinde olmalar─▒d─▒r. Ahlaken sa─člam ve d├╝r├╝st; elinden ve dilinden t├╝m insanl─▒─č─▒n emin oldu─ču; M├╝sl├╝man onuruyla hareket eden; co─črafyas─▒na, tarihine, dinda┼člar─▒na/├╝mmetine ve insanl─▒─ča ihanet etmeyen; ├╝lkesini bilen; ├ža─č─▒n─▒ ve d├╝nyas─▒n─▒ tan─▒yan ve de─čerleri u─čruna m├╝cadele edebilen bir ─░slamc─▒l─▒k s├Âyleminin/dilinin ve M├╝sl├╝man tipinin her ko┼čulda geli┼čtirilme ve ya┼čat─▒lma zorunlulu─ču vard─▒r. Muharrem BALCI